กระเพาะอาหารอักเสบ (Gastritis) อาการ สาเหตุ วิธีรักษา และแนวทางป้องกัน

กระเพาะอาหารอักเสบคืออะไร? (GASTRITIS)

: อาการ สาเหตุ วิธีรักษา และแนวทางป้องกัน

ภาวะกระเพาะอาหารอักเสบ หรือ Gastritis คือภาวะที่เยื่อบุกระเพาะอาหารเกิดการอักเสบ ระคายเคือง หรือถูกทำลาย ซึ่งอาจเกิดขึ้นแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการรักษา อาจนำไปสู่แผลในกระเพาะอาหาร เลือดออกในทางเดินอาหาร หรือเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งกระเพาะอาหารได้ในบางราย

โรคนี้พบได้บ่อยในทุกช่วงวัย โดยเฉพาะผู้ที่มีพฤติกรรมรับประทานอาหารไม่เป็นเวลา ใช้ยาแก้ปวดเป็นประจำ ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ หรือมีการติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori (H. pylori)

อาการของกระเพาะอาหารอักเสบ

อาการของกระเพาะอาหารอักเสบอาจแตกต่างกันในแต่ละคน บางรายอาจไม่มีอาการชัดเจน แต่อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ปวดหรือแสบบริเวณลิ้นปี่
• แน่นท้อง อิ่มเร็ว
• ท้องอืด เรอบ่อย
• คลื่นไส้ อาเจียน
• รู้สึกจุกแน่นหลังรับประทานอาหาร
• เบื่ออาหาร
• ในรายที่รุนแรง อาจอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายดำ

หากมีอาการอาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือกลืนอาหารลำบาก ควรรีบพบแพทย์ทันที

สาเหตุของกระเพาะอาหารอักเสบ

1. การติดเชื้อ H. pylori

เชื้อ Helicobacter pylori เป็นสาเหตุสำคัญของกระเพาะอาหารอักเสบและแผลในกระเพาะอาหาร เชื้อนี้สามารถอาศัยอยู่ในเยื่อบุกระเพาะและกระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรังได้ ในบางราย หากติดเชื้อเรื้อรังเป็นเวลานาน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งกระเพาะอาหาร

2. การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs

ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เช่น ibuprofen, diclofenac หรือ aspirin สามารถทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหารและเพิ่มความเสี่ยงแผลในกระเพาะได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานาน

3. พฤติกรรมการใช้ชีวิต

พฤติกรรมบางอย่างเพิ่มความเสี่ยงกระเพาะอาหารอักเสบ เช่น

• รับประทานอาหารไม่ตรงเวลา
• ดื่มแอลกอฮอล์
• สูบบุหรี่
• รับประทานอาหารรสจัด
• ดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มคาเฟอีนมากเกินไป
• ความเครียดสะสม

4. ภาวะภูมิคุ้มกันผิดปกติ

บางรายเกิดจากภูมิคุ้มกันของร่างกายทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหารเอง เรียกว่า Autoimmune gastritis ซึ่งอาจสัมพันธ์กับภาวะขาดวิตามิน B12 และโลหิตจาง

กระเพาะอาหารอักเสบ ต่างจากกรดไหลย้อนหรือไม่

แม้อาการบางอย่างคล้ายกัน เช่น แสบท้อง แน่นหน้าอก หรือจุกลิ้นปี่ แต่ทั้งสองโรคมีสาเหตุแตกต่างกัน

• กระเพาะอาหารอักเสบ เกิดจากการอักเสบของเยื่อบุกระเพาะ
• กรดไหลย้อน เกิดจากกรดในกระเพาะไหลย้อนขึ้นหลอดอาหาร

บางคนสามารถเป็นทั้งสองโรคร่วมกันได้

การวินิจฉัยกระเพาะอาหารอักเสบ

1. การซักประวัติและตรวจร่างกาย ประเมินอาการ ปัจจัยเสี่ยง การใช้ยา และพฤติกรรมการรับประทานอาหาร

2. การตรวจหาเชื้อ pylori เช่น

• Urea breath test
• Stool antigen test
• การตรวจชิ้นเนื้อจากการส่องกล้อง

3. การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น เป็นวิธีสำคัญในการประเมินความรุนแรง ตรวจหาแผล เลือดออก หรือความผิดปกติอื่น ๆ รวมถึงช่วยคัดกรองมะเร็งกระเพาะอาหารในผู้ที่มีความเสี่ยง

วิธีรักษากระเพาะอาหารอักเสบ

การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุของโรค

1. รักษาการติดเชื้อ pylori หากตรวจพบเชื้อ แพทย์มักให้ยาปฏิชีวนะร่วมกับยาลดกรด

2. ใช้ยาลดกรด เช่น

• Proton Pump Inhibitors (PPIs)
• H2 receptor blockers

ยากลุ่มนี้ช่วยลดการระคายเคืองและให้เยื่อบุกระเพาะฟื้นตัว

3. หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น เช่น

• งดแอลกอฮอล์
• งดสูบบุหรี่
• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด
• ลดกาแฟและคาเฟอีน
• หลีกเลี่ยงยา NSAIDs หากไม่จำเป็น

4. วิธีป้องกันกระเพาะอาหารอักเสบ

• รับประทานอาหารตรงเวลา
• หลีกเลี่ยงอาหารรสจัดหรือมันมาก
• ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• งดสูบบุหรี่
• ใช้ยาแก้ปวดอย่างระมัดระวัง

ล้างมือและรับประทานอาหารสะอาด เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ H. pylori

จัดการความเครียดและพักผ่อนให้เพียงพอ

เมื่อไรควรรีบพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

• ปวดท้องรุนแรง
• อาเจียนเป็นเลือด
• ถ่ายดำ
• น้ำหนักลดผิดปกติ
• เบื่ออาหารมาก
• กลืนลำบาก

อาการไม่ดีขึ้นหลังรักษาเบื้องต้น

กระเพาะอาหารอักเสบเป็นโรคที่พบได้บ่อย และอาจเกิดจากหลายสาเหตุ โดยเฉพาะการติดเชื้อ H. pylori การใช้ยาแก้ปวด และพฤติกรรมการใช้ชีวิต แม้หลายรายจะมีอาการไม่รุนแรง แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนสำคัญได้

การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ปรับพฤติกรรม และเข้ารับการตรวจวินิจฉัยอย่างเหมาะสม จะช่วยลดความเสี่ยงของโรคและป้องกันภาวะแทรกซ้อนในระยะยาวได้