วัคซีนพิษสุนัขบ้า ฉีดเมื่อไร ฉีดกี่เข็ม

วัคซีนพิษสุนัขบ้า ฉีดเมื่อไร ฉีดกี่เข็ม

โรคพิษสุนัขบ้า (Rabies) เป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ทำลายระบบประสาทส่วนกลาง ติดต่อจากน้ำลายของสัตว์ที่ติดเชื้อ โดยเฉพาะจากการกัด รวมถึงการข่วนจนผิวหนังถลอก และน้ำลายสัตว์สัมผัสบาดแผลหรือเยื่อบุ

ความสำคัญของโรคนี้อยู่ที่ เมื่อผู้ป่วยเริ่มมีอาการทางระบบประสาทแล้ว โรคพิษสุนัขบ้าเกือบทั้งหมดนำไปสู่การเสียชีวิต แต่สามารถป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพด้วยการล้างแผลและได้รับวัคซีน รวมถึง Rabies Immunoglobulin (RIG) ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้

วัคซีนพิษสุนัขบ้าคืออะไร

วัคซีนพิษสุนัขบ้าเป็นวัคซีนชนิดเชื้อตาย (inactivated rabies vaccine) ผลิตจากเชื้อที่เพาะเลี้ยงในระบบเซลล์ที่ได้มาตรฐานและผ่านกระบวนการทำให้เชื้อหมดความสามารถในการก่อโรค วัคซีนจึง ไม่สามารถทำให้ผู้ได้รับวัคซีนเป็นโรคพิษสุนัขบ้าได้

เมื่อฉีดวัคซีน ร่างกายจะสร้าง rabies virus-neutralizing antibodies (RVNA) และ immune memory ต่อเชื้อ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันโรค

วัคซีนพิษสุนัขบ้ามี 2 เป้าหมาย

การฉีดวัคซีนแบ่งออกเป็น 2 สถานการณ์หลัก

2. Post-Exposure Prophylaxis (PEP) ฉีดหลังถูกสัตว์กัด ข่วน หรือน้ำลายสัตว์สัมผัสแผลหรือเยื่อบุ

ถูกสุนัขหรือแมวกัด ต้องฉีดวัคซีนหรือไม่

WHO แบ่งการสัมผัสออกเป็น 3 ระดับ

Category III ถูกกัดหรือข่วนทะลุผิวหนัง น้ำลายสัตว์สัมผัสผิวหนังที่มีแผลหรือเยื่อบุตา ปาก หรือจมูก รวมถึงการสัมผัสค้างคาวโดยตรงในบริบทที่เกี่ยวข้อง ต้องล้างแผลและได้รับวัคซีนโดยเร็ว และในผู้ที่ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อนควรพิจารณา Rabies Immunoglobulin หรือผลิตภัณฑ์ passive immunization ตามแนวทาง

1.ล้างแผลทันทีก่อนเดินทางไปโรงพยาบาล

WHO แนะนำให้ล้างและชะล้างบาดแผลด้วยสบู่หรือสารทำความสะอาดและน้ำปริมาณมากประมาณ 15 นาที หากมีสารที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อไวรัส เช่น povidone-iodine สามารถใช้หลังการล้างแผลได้ การล้างแผลไม่ใช่เพียงการทำความสะอาดทั่วไป แต่มีเป้าหมายเพื่อลดปริมาณเชื้อที่อาจอยู่บริเวณตำแหน่งที่สัมผัส

2. วัคซีนพิษสุนัขบ้าฉีดกี่เข็ม

3. ในกรณีที่คยฉีดวัคซีนครบ 5 เข็มมาก่อน หรือ ได้รับวัคซีนก่อนถูกกัด ครบ 2 เข็ม

3. ภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า Rabies Immunoglobulin หรือ RIG

RIG เป็นแอนติบอดีสำเร็จรูปที่สามารถ neutralize เชื้อบริเวณบาดแผลได้ทันทีในช่วงที่ภูมิคุ้มกันจากวัคซีนยังสร้างไม่เต็มที่ จึงมีความสำคัญใน Category III สำหรับผู้ที่ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อน โดยหลักการสำคัญคือควร infiltrate เข้า ในและรอบบาดแผล ให้มากที่สุดตามขนาดที่คำนวณได้และแนวทางที่ใช้

ชนิดที่ใช้ ได้แก่ Human Rabies Immunoglobulin (HRIG) และ Equine Rabies Immunoglobulin (ERIG) รวมถึง rabies monoclonal antibodies ในบางระบบบริการ

วัคซีนพิษสุนัขบ้ามีผลข้างเคียงหรือไม่

วัคซีน Rabies สมัยใหม่มีความปลอดภัยสูง อาการไม่พึงประสงค์ส่วนใหญ่มักไม่รุนแรง เช่น ปวด บวม แดง หรือคันบริเวณที่ฉีด รวมถึงอาจมีไข้ ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลีย อาการแพ้รุนแรงสามารถเกิดได้เช่นเดียวกับวัคซีนและยาชนิดอื่น แต่พบไม่บ่อย

เนื่องจาก Rabies เป็นโรคที่มีความรุนแรงอย่างยิ่ง จึงไม่ควรงดหรือหยุด PEP ที่มีข้อบ่งชี้เพียงเพราะกังวลเรื่องอาการไม่พึงประสงค์เล็กน้อย โดยควรปรึกษาแพทย์หากเกิดอาการผิดปกติหลังฉีด

เด็กและหญิงตั้งครรภ์ฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าได้หรือไม่

WHO ระบุว่า ไม่มีข้อห้ามของ PEP ในทารก เด็ก และหญิงตั้งครรภ์เมื่อมี exposure ที่มีข้อบ่งชี้ การตั้งครรภ์จึงไม่ใช่เหตุผลที่จะชะลอหรือหลีกเลี่ยง PEP เนื่องจากความเสี่ยงจาก clinical rabies สูงมาก

ถูกกัดมาหลายวันแล้ว ยังฉีดวัคซีนทันหรือไม่

หากมี exposure ที่มีข้อบ่งชี้และยังไม่เคยได้รับ PEP ไม่ควรสรุปเองว่าสายเกินไปเพียงเพราะเหตุการณ์ผ่านมาหลายวันหรือแผลหายแล้ว

CDC ระบุว่าในผู้ที่ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อน การใช้ vaccine ร่วมกับ RIG ตามข้อบ่งชี้ได้รับการแนะนำโดยไม่ขึ้นกับช่วงเวลาที่ผ่านไปหลัง exposure ตราบใดที่ผู้ป่วยยังไม่มีอาการที่เข้าได้กับ rabies จึงควรเข้ารับการประเมินโดยแพทย์โดยเร็วที่สุด

สรุป : ความรู้เรื่องวัคซีนพิษสุนัขบ้า

โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่ ป้องกันได้ก่อนเกิดอาการ แต่เมื่อเกิด clinical rabies แล้วมีอัตราเสียชีวิตเกือบ 100% หากถูกสุนัข แมว หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีความเสี่ยงกัดหรือข่วน ควรจำหลักสำคัญว่า

อย่ารอให้สัตว์มีอาการ อย่ารอให้แผลอักเสบ และอย่ารอให้ผู้ถูกกัดมีอาการ เพราะเป้าหมายของวัคซีนคือ สร้างภูมิคุ้มกันให้ทันก่อนเชื้อเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลาง