Creatinine คืออะไร? การตรวจการทำงานของไตด้วยค่า Creatinine และการแปลผลที่ควรรู้

Creatinine คืออะไร?
การตรวจการทำงานของไตด้วยค่า Creatinine และการแปลผลที่ควรรู้

Creatinine (ครีอะตินีน)แซึ่งเป็นแหล่งพลังงานของกล้ามเนื้อ เมื่อเกิด Creatinine แล้วจะเข้าสู่กระแสเลือดและถูกกำจัดออกทางไตเป็นหลักผ่านการกรองที่หน่วยไตหรือ Glomerulus

ดังนั้น หากการทำงานของไตลดลง ความสามารถในการกำจัด Creatinine จะลดลง ทำให้ระดับ Creatinine ในเลือดสูงขึ้น การตรวจค่านี้จึงเป็นหนึ่งในการตรวจพื้นฐานสำหรับประเมินและติดตามการทำงานของไต

การตรวจ Creatinine มีประโยชน์อย่างไร?

การตรวจ Creatinine สามารถใช้ประกอบการประเมินในหลายกรณี เช่น คัดกรองโรคไตเรื้อรัง ประเมินการทำงานของไต ติดตามผู้ป่วยเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง ประเมินผลจากยาที่อาจกระทบต่อไต รวมถึงติดตามการทำงานของไตหลังผ่าตัดหรือหลังได้รับสารทึบรังสี โดยเฉพาะโรคไตระยะแรกที่อาจยังไม่มีอาการชัดเจน

ค่า Creatinine ปกติเท่าไร?

ช่วงอ้างอิงอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามแต่ละห้องปฏิบัติการ โดยหน้าเว็บยกตัวอย่างดังนี้

กลุ่ม ค่า Creatinine โดยทั่วไป

• ผู้ชาย 0.7–1.3 mg/dL
• ผู้หญิง 0.6–1.1 mg/dL
• ผู้สูงอายุ อาจต่ำกว่าผู้ใหญ่ทั่วไป
• เด็ก ขึ้นอยู่กับอายุและมวลกล้ามเนื้อ

อย่างไรก็ตาม Creatinine อยู่ในเกณฑ์ปกติ ไม่ได้หมายความว่าไตปกติเสมอไป เพราะค่านี้ได้รับอิทธิพลจากอายุ เพศ และมวลกล้ามเนื้อ จึงมักต้องประเมินร่วมกับ eGFR และข้อมูลอื่น ๆ

eGFR คืออะไร?

eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) คือค่าประมาณความสามารถในการกรองของไต โดยคำนวณจากค่า Creatinine ร่วมกับข้อมูลของผู้ป่วย เช่น อายุและเพศ จึงช่วยประเมินสมรรถภาพการกรองของไตได้ดีกว่าการดู Creatinine เพียงตัวเดียว

หน้าเว็บแบ่งระดับ eGFR ไว้ดังนี้

• eGFR (mL/min/1.73 m²) ความหมายโดยสรุป
• ≥ 90 การกรองของไตอยู่ในช่วงปกติ/สูง
• 60–89 ลดลงเล็กน้อย
• 45–59 CKD ระยะ 3A
• 30–44 CKD ระยะ 3B
• 15–29 CKD ระยะ 4
• < 15 ไตวายระยะสุดท้าย

การวินิจฉัย โรคไตเรื้อรัง (CKD) ไม่ได้อาศัยผลตรวจครั้งเดียว แต่ต้องมีความผิดปกติของโครงสร้างหรือการทำงานของไตที่เข้าเกณฑ์ต่อเนื่อง อย่างน้อย 3 เดือน

Creatinine สูงเกิดจากอะไรได้บ้าง?

ค่า Creatinine สูงอาจสะท้อนว่าการกำจัดของเสียของไตลดลง โดยสาเหตุที่พบได้ ได้แก่

• โรคไตเรื้อรัง เช่น จากเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคไตอักเสบ หรือโรคถุงน้ำในไต
• ไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury) เช่น ขาดน้ำรุนแรง ติดเชื้อรุนแรง ภาวะช็อก หรือยาที่มีพิษต่อไต
• การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ เช่น นิ่ว ต่อมลูกหมากโต หรือก้อนที่กดทางเดินปัสสาวะ
• กล้ามเนื้อสลาย เช่น หลังออกกำลังกายหนักมาก อุบัติเหตุรุนแรง หรือ Rhabdomyolysis

Creatinine ต่ำอันตรายหรือไม่?

โดยทั่วไปค่า Creatinine ต่ำมักไม่ได้มีความสำคัญทางคลินิกเท่าค่าที่สูง และอาจพบในผู้ที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีภาวะขาดสารอาหาร ผู้ป่วยโรคกล้ามเนื้อ หรือหญิงตั้งครรภ์บางราย

Creatinine ปกติ แต่เป็นโรคไตได้หรือไม่?

เป็นไปได้

โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีมวลกล้ามเนื้อน้อย ค่า Creatinine อาจดูเหมือนอยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่เมื่อคำนวณ eGFR แล้วอาจพบว่าการทำงานของไตลดลง ตัวอย่างจากหน้าเว็บคือ คนอายุ 30 ปีและคนอายุ ิอาจมี Creatinine เท่ากันที่ 1.0 mg/dL แต่ค่า eGFR อาจแตกต่างกันมาก

ดังนั้นจึงไม่ควรพิจารณา Creatinine เพียงตัวเลขเดียว แต่ควรดู eGFR และการตรวจปัสสาวะ ร่วมด้วยตามความเหมาะสม

ใครบ้างควรตรวจสุขภาพไตเป็นประจำ?

หน้าเว็บแนะนำให้กลุ่มเสี่ยงตรวจสุขภาพไตอย่างน้อยประมาณ ปีละ 1 ครั้ง ได้แก่

• ผู้ป่วยเบาหวาน
• ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ผู้มีประวัติโรคไตในครอบครัว
• ผู้สูงอายุ
• ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
• ผู้ที่ใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ
• ผู้ที่มีภาวะอ้วนหรือ Metabolic Syndrome

สรุป

Creatinine เป็นตัวชี้วัดสำคัญในการประเมินการทำงานของไต แต่ไม่ควรดูเพียงค่าเดียว

จำง่าย ๆ คือ

• Creatinine สูง → อาจหมายถึงไตกำจัดของเสียลดลง
• Creatinine ปกติ → ไม่ได้ยืนยันว่าไตปกติ 100%
• ควรประเมินร่วมกับ eGFR + การตรวจปัสสาวะ

การตรวจเป็นระยะ โดยเฉพาะในผู้ที่มี เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือเป็นผู้สูงอายุ ช่วยค้นหาความผิดปกติของไตได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและช่วยวางแผนชะลอการเสื่อมของไตได้เร็วขึ้น