ดื่มแอลกอฮอล์อย่างไรจึงปลอดภัย?

ดื่มแอลกอฮอล์อย่างไรจึงปลอดภัย?

การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของผู้คนทั่วโลก อย่างไรก็ตาม คำถามที่พบบ่อยในเวชปฏิบัติคือ “ดื่มแอลกอฮอล์อย่างไรจึงปลอดภัย?”

ในอดีตมีความเชื่อว่าการดื่มในปริมาณน้อยอาจเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพหัวใจ แต่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา รวมถึงข้อมูลจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ชี้ให้เห็นว่า ไม่มีระดับการดื่มแอลกอฮอล์ใดที่ปราศจากความเสี่ยงต่อสุขภาพอย่างสมบูรณ์ (No safe level of alcohol consumption) โดยเฉพาะความเสี่ยงต่อโรคมะเร็ง

ดังนั้น แนวคิดในปัจจุบันจึงเปลี่ยนจาก “การดื่มอย่างปลอดภัย (Safe Drinking)” มาเป็น “การดื่มความเสี่ยงต่ำ (Low-Risk Drinking)” แทน

แอลกอฮอล์ส่งผลต่อร่างกายอย่างไร?

หลังการดื่ม แอลกอฮอล์จะถูกดูดซึมผ่านกระเพาะอาหารและลำไส้เล็กเข้าสู่กระแสเลือด จากนั้นถูกกำจัดโดยตับผ่านเอนไซม์ Alcohol Dehydrogenase (ADH) และ Aldehyde Dehydrogenase (ALDH) ผลของแอลกอฮอล์ต่อร่างกายขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ได้แก่

• ปริมาณที่ดื่ม
• ความเร็วในการดื่ม
• เพศ
• อายุ
• น้ำหนักตัว
• การรับประทานอาหารร่วมด้วย
• ภาวะสุขภาพของตับและร่างกาย

ผู้หญิงมักมีระดับแอลกอฮอล์ในเลือดสูงกว่าผู้ชายเมื่อดื่มในปริมาณเท่ากัน เนื่องจากมีปริมาณน้ำในร่างกายน้อยกว่า และมีการเผาผลาญแอลกอฮอล์ในกระเพาะอาหารต่ำกว่า

ดื่มอย่างไรจึงมีความเสี่ยงต่ำ?

องค์การอนามัยโลกใช้ปริมาณแอลกอฮอล์บริสุทธิ์ประมาณ 10 กรัม เป็น 1 Standard Drink

ตัวอย่างปริมาณที่เทียบเท่า 1 ดริ๊งก์ ได้แก่

• เบียร์ 5% ประมาณ 250–330 มิลลิลิตร
• ไวน์ 12% ประมาณ 100–150 มิลลิลิตร
• สุรา 40% ประมาณ 30–45 มิลลิลิตร

การทราบปริมาณมาตรฐานช่วยให้สามารถประเมินความเสี่ยงจากการดื่มได้อย่างถูกต้อง

ปริมาณแอลกอฮอล์มาตรฐาน (Standard Drink)

แม้จะไม่มีระดับที่ปลอดภัยอย่างสมบูรณ์ แต่สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยหลักการต่อไปนี้

1. จำกัดปริมาณต่อครั้ง แนวทางจากหลายประเทศแนะนำว่า

• ผู้ชายไม่ควรเกิน 2 Standard Drinks ต่อวัน
• ผู้หญิงไม่ควรเกิน 1 Standard Drink ต่อวัน

ทั้งนี้ไม่ได้หมายความว่าควรดื่มทุกวัน แต่เป็นปริมาณสูงสุดที่ควรจำกัดหากเลือกที่จะดื่ม

2. มีวันงดดื่มเป็นประจำ ควรมีวันปลอดแอลกอฮอล์อย่างน้อย 3–5 วันต่อสัปดาห์ การดื่มทุกวัน แม้ในปริมาณน้อย อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อ

• ภาวะดื้อแอลกอฮอล์ (Tolerance)
• ภาวะพึ่งพาแอลกอฮอล์ (Dependence)
• โรคตับ
• ความดันโลหิตสูง

3. หลีกเลี่ยงการดื่มแบบหนักในครั้งเดียว การดื่มปริมาณมากภายในเวลาสั้น ๆ หรือ Binge Drinking เพิ่มความเสี่ยงต่อ

• อุบัติเหตุ
• การบาดเจ็บ
• ภาวะแอลกอฮอล์เป็นพิษ
• ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะเฉียบพลัน

4. รับประทานอาหารก่อนดื่ม อาหาร โดยเฉพาะโปรตีนและไขมัน ช่วยชะลอการดูดซึมแอลกอฮอล์ ทำให้ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดเพิ่มขึ้นช้าลง

5. ดื่มช้าและดื่มน้ำร่วมด้วย การดื่มน้ำระหว่างเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วยลดภาวะขาดน้ำและลดความรุนแรงของอาการเมาค้าง

กลุ่มที่ไม่ควรดื่มแอลกอฮอล์

บุคคลต่อไปนี้ควรงดแอลกอฮอล์โดยสิ้นเชิง

• หญิงตั้งครรภ์
• ผู้ป่วยโรคตับ
• ผู้ป่วยตับอ่อนอักเสบ
• ผู้ที่มีประวัติติดสุรา
• ผู้ใช้ยานอนหลับหรือยาคลายกังวล
• ผู้ที่ต้องขับขี่ยานพาหนะหรือควบคุมเครื่องจักร
• ผู้ที่มีอายุต่ำกว่าเกณฑ์กฎหมายกำหนด

การดื่มเพื่อช่วยนอนหลับเป็นความเชื่อที่ผิด

หลายคนดื่มแอลกอฮอล์เพื่อช่วยให้นอนหลับ แต่ในความเป็นจริงแอลกอฮอล์ทำให้คุณภาพการนอนลดลง แม้อาจช่วยให้นอนหลับเร็วขึ้นในช่วงแรก แต่จะทำให้

• หลับไม่ลึก
• ตื่นกลางดึกบ่อย
• ง่วงในเวลากลางวัน
• เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะพึ่งพาแอลกอฮอล์

สัญญาณเตือนของการพึ่งพาแอลกอฮอล์

ควรปรึกษาแพทย์หากมีอาการดังต่อไปนี้

• ต้องดื่มมากขึ้นเพื่อให้ได้ผลเหมือนเดิม
• ควบคุมปริมาณการดื่มไม่ได้
• คิดถึงการดื่มบ่อย
• หงุดหงิดเมื่อไม่ได้ดื่ม
• ดื่มเพื่อคลายเครียดหรือช่วยนอนหลับ
• มีอาการมือสั่น ใจสั่น หรือกระสับกระส่ายเมื่อหยุดดื่ม

จากหลักฐานทางการแพทย์ในปัจจุบัน ไม่มีปริมาณการดื่มแอลกอฮอล์ที่ปลอดภัยต่อสุขภาพอย่างสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่เลือกดื่มสามารถลดความเสี่ยงได้โดยจำกัดปริมาณ ไม่ดื่มทุกวัน หลีกเลี่ยงการดื่มหนักในครั้งเดียว รับประทานอาหารก่อนดื่ม และไม่ใช้แอลกอฮอล์เป็นเครื่องมือในการจัดการความเครียดหรือปัญหาการนอนหลับ

แนวทางที่ดีที่สุดต่อสุขภาพคือการไม่ดื่มแอลกอฮอล์ แต่หากเลือกที่จะดื่ม ควรดื่มอย่างมีสติและตระหนักถึงความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในระยะสั้นและระยะยาว