โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กมีความเสี่ยงโรคมะเร็งอย่างไร?

โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กมีความเสี่ยงโรคมะเร็งอย่างไร?

โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก (Iron Deficiency Anemia: IDA) ไม่ได้หมายความว่าผู้ป่วยเป็นมะเร็ง และภาวะขาดธาตุเหล็กเองก็ ไม่ได้เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดมะเร็ง แต่ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะ ผู้ชายและผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน ภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กอาจเป็นสัญญาณของการเสียเลือดเรื้อรังจากระบบทางเดินอาหาร ซึ่งหนึ่งในสาเหตุที่ต้องตรวจหา คือ มะเร็งทางเดินอาหาร.

ทำไมมะเร็งจึงทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก?

มะเร็งบางชนิดสามารถทำให้มีเลือดออกทีละน้อยและต่อเนื่องเป็นเวลานาน ผู้ป่วยอาจไม่เห็นเลือดในอุจจาระอย่างชัดเจน แต่เมื่อเสียเลือดเรื้อรัง ธาตุเหล็กสะสมในร่างกายจะค่อย ๆ ลดลง จนเกิดภาวะขาดธาตุเหล็กและตามมาด้วยโลหิตจาง ดังนั้นในบางคน ภาวะซีดอาจเป็นอาการแรกที่นำไปสู่การตรวจพบมะเร็ง.

มะเร็งชนิดใดที่สัมพันธ์กับ Iron Deficiency Anemia?

ชนิดมะเร็ง ความเกี่ยวข้อง

• มะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colorectal Cancer) เป็นสาเหตุสำคัญที่ต้องตรวจหา ก้อนมะเร็งอาจมีเลือดออกเรื้อรังทีละน้อยจนเกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก ผู้ป่วยบางรายไม่มีปวดท้องหรือถ่ายเป็นเลือด
• มะเร็งกระเพาะอาหาร (Gastric Cancer) แผลบริเวณก้อนมะเร็งอาจทำให้เลือดออกเรื้อรัง ช่วงแรกอาจมีเพียงเบื่ออาหาร อิ่มเร็ว น้ำหนักลด หรือซีด
• มะเร็งหลอดอาหาร พบความสัมพันธ์น้อยกว่า แต่สามารถทำให้มีเลือดออกเรื้อรังได้
• มะเร็งลำไส้เล็ก พบไม่บ่อย อาจพิจารณาเมื่อส่องกล้องกระเพาะอาหารและลำไส้ใหญ่แล้วไม่พบสาเหตุ

ขาดธาตุเหล็ก ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็ง

มีสาเหตุอื่นที่พบได้บ่อยกว่ามะเร็ง ได้แก่ ประจำเดือนมามาก การตั้งครรภ์ ได้รับธาตุเหล็กจากอาหารไม่เพียงพอ แผลในกระเพาะอาหาร ริดสีดวงทวาร การติดเชื้อ Helicobacter pylori โรค Celiac และโรคลำไส้อักเสบ.

อย่างไรก็ตาม หากเป็น ผู้ชายหรือผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน แล้วตรวจพบ Iron Deficiency Anemia ควรให้ความสำคัญกับการค้นหาสาเหตุของการเสียเลือดเรื้อรัง ไม่ควรรักษาด้วยธาตุเหล็กเพียงอย่างเดียวโดยไม่ประเมินต้นเหตุ.

ลักษณะใดที่ทำให้ต้องระวังมะเร็งมากขึ้น?

แพทย์จะเพิ่มความระมัดระวังหากผู้ป่วยมี Iron Deficiency Anemia ร่วมกับปัจจัยเหล่านี้: เป็นผู้ชายหรือผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน, อายุ 50 ปีขึ้นไป, น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ, เบื่ออาหาร, ถ่ายดำหรือถ่ายเป็นเลือด, ลักษณะการขับถ่ายเปลี่ยนไป เช่น อุจจาระลำเล็กลงหรือท้องผูกสลับท้องเสีย, ปวดท้องเรื้อรัง, ฮีโมโกลบินต่ำมากหรือกลับมาเป็นซ้ำ รวมถึงภาวะซีดที่ไม่ตอบสนองต่อการให้ธาตุเหล็ก.

ต้องตรวจอะไรเพื่อค้นหาสาเหตุ?

1. ส่องกล้องกระเพาะอาหาร Esophagogastroduodenoscopy: EGD

ใช้ค้นหาความผิดปกติ เช่น แผลในกระเพาะอาหาร มะเร็งกระเพาะอาหาร หลอดอาหารอักเสบ และแผลในลำไส้เล็กส่วนต้น.

2. ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ Colonoscopy

ใช้ตรวจหา มะเร็งลำไส้ใหญ่ ติ่งเนื้อลำไส้ จุดเลือดออก และโรคลำไส้อักเสบ.

3. การตรวจเพิ่มเติม

หากยังหาสาเหตุไม่ได้ แพทย์อาจพิจารณา ตรวจหาเชื้อ Helicobacter pylori, ตรวจโรค Celiac หรือประเมินลำไส้เล็กด้วย Capsule Endoscopy หรือ CT Enterography ตามความเหมาะสม.

การรักษามี 2 เป้าหมายสำคัญ

เป้าหมายที่ 1 — เติมธาตุเหล็ก

สามารถใช้ ธาตุเหล็กชนิดรับประทาน หรือ ธาตุเหล็กทางหลอดเลือดดำ ในรายที่มีข้อบ่งชี้ เพื่อแก้ภาวะขาดธาตุเหล็กและช่วยฟื้นระดับฮีโมโกลบิน.

เป้าหมายที่ 2 — รักษาสาเหตุ

หากตรวจพบว่ามะเร็งเป็นต้นเหตุ การรักษาจะขึ้นอยู่กับชนิดและระยะของโรค ซึ่งอาจประกอบด้วย การผ่าตัด เคมีบำบัด รังสีรักษา การรักษาแบบมุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัด.

สิ่งสำคัญคือ การกินธาตุเหล็กอย่างเดียวอาจทำให้ค่าภาวะซีดดีขึ้นชั่วคราว แต่ไม่ได้แก้ต้นเหตุของการเสียเลือด หากมีโรคสำคัญซ่อนอยู่ การไม่ค้นหาสาเหตุอาจทำให้การวินิจฉัยล่าช้า.

สรุปจำง่าย

Iron Deficiency Anemia ≠ มะเร็ง

แต่ความสัมพันธ์อาจเป็น

มะเร็งทางเดินอาหาร

• → มีเลือดออกเรื้อรังทีละน้อย
• → สูญเสียธาตุเหล็ก
• → Iron Deficiency
• → โลหิตจาง

โดยเฉพาะ ผู้ชายและผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน ที่พบภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก ควรค้นหาสาเหตุอย่างจริงจัง โดยมะเร็งที่ควรระวังเป็นพิเศษคือ มะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งกระเพาะอาหาร.

การค้นหาต้นเหตุมีความสำคัญพอ ๆ กับการให้ธาตุเหล็ก เพราะหากความผิดปกติเกิดจากมะเร็ง การตรวจพบตั้งแต่ระยะแรกย่อมเพิ่มโอกาสในการรักษาได้ดีกว่าการตรวจพบเมื่อโรคลุกลามแล้ว.