โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กมีความเสี่ยงโรคมะเร็งอย่างไร?

โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กมีความเสี่ยงโรคมะเร็งอย่างไร?

สิ่งสำคัญคือ โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กไม่ได้ทำให้เกิดมะเร็ง แต่ในบางราย มะเร็งเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก

โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กเกี่ยวข้องกับมะเร็งอย่างไร?

ภาวะขาดธาตุเหล็กเกิดขึ้นเมื่อร่างกายสูญเสียธาตุเหล็กมากกว่าที่ได้รับหรือดูดซึมได้ ในผู้ใหญ่ โดยเฉพาะ

• ผู้ชาย
• ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน

การสูญเสียเลือดเรื้อรังจากทางเดินอาหารเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย และหนึ่งในสาเหตุที่ต้องระวังคือ มะเร็ง

มะเร็งบางชนิดอาจมีเลือดออกทีละเล็กน้อยเป็นเวลานาน ผู้ป่วยจึงไม่สังเกตเห็นเลือดในอุจจาระ แต่เมื่อเวลาผ่านไป ธาตุเหล็กสะสมในร่างกายจะลดลง จนเกิดภาวะโลหิตจาง ดังนั้น ในผู้ป่วยบางราย โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กอาจเป็นอาการแรกที่นำไปสู่การวินิจฉัยมะเร็ง

มะเร็งชนิดใดที่พบร่วมกับโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก?

มะเร็งที่เกี่ยวข้องมากที่สุด ได้แก่

1. มะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colorectal Cancer)

เป็นมะเร็งที่แพทย์ให้ความสำคัญมากที่สุด ก้อนมะเร็งอาจมีเลือดออกเรื้อรังในปริมาณน้อย ผู้ป่วยจึงไม่รู้ตัว แต่เลือดที่สูญเสียไปทุกวันทำให้เกิดภาวะขาดธาตุเหล็กในที่สุด ผู้ป่วยบางรายไม่มีอาการปวดท้องหรือถ่ายเป็นเลือด แต่ตรวจพบจากภาวะซีดเพียงอย่างเดียว

2. มะเร็งกระเพาะอาหาร (Gastric Cancer)

มะเร็งกระเพาะอาหารสามารถทำให้มีเลือดออกเรื้อรังจากแผลบริเวณก้อนมะเร็ง ส่งผลให้เกิดโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก ในระยะแรก ผู้ป่วยอาจมีเพียงอาการ

• เบื่ออาหาร
• อิ่มเร็ว
• น้ำหนักลด
• ซีด

3. มะเร็งหลอดอาหาร

พบได้น้อยกว่า แต่สามารถทำให้เกิดเลือดออกเรื้อรังได้เช่นกัน

4. มะเร็งลำไส้เล็ก

พบไม่บ่อย แต่ควรนึกถึงในผู้ป่วยที่ตรวจส่องกล้องกระเพาะอาหารและลำไส้ใหญ่แล้วไม่พบสาเหตุ

ทุกคนที่เป็นโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กเป็นมะเร็งหรือไม่?

ไม่ใช่

สาเหตุที่พบบ่อยกว่ามะเร็ง ได้แก่

• ประจำเดือนมามาก
• การตั้งครรภ์
• รับประทานธาตุเหล็กไม่เพียงพอ
• แผลในกระเพาะอาหาร
• ริดสีดวงทวาร
• การติดเชื้อ Helicobacter pylori
• โรค Celiac
• โรคลำไส้อักเสบ

อย่างไรก็ตาม ในผู้ชายและผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน ภาวะโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กถือเป็น สัญญาณเตือนที่ต้องค้นหาสาเหตุอย่างจริงจัง

เมื่อไรที่แพทย์เริ่มสงสัยมะเร็ง?

แพทย์จะเพิ่มความสงสัยโรคมะเร็ง หากมีภาวะ Iron Deficiency Anemia ร่วมกับ

• ผู้ชาย
• ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน
• อายุ 50 ปีขึ้นไป
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• เบื่ออาหาร
• ถ่ายดำ
• ถ่ายเป็นเลือด
• อุจจาระเปลี่ยนลักษณะ เช่น ลำเล็กลง หรือท้องผูกสลับท้องเสีย
• ปวดท้องเรื้อรัง
• ระดับฮีโมโกลบินต่ำมากหรือเป็นซ้ำ แม้ได้รับธาตุเหล็ก
• ไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยธาตุเหล็ก

แพทย์จะตรวจอะไรเพิ่มเติม?

1. ส่องกล้องกระเพาะอาหาร (Esophagogastroduodenoscopy; EGD) เพื่อค้นหา

• แผลในกระเพาะอาหาร
• มะเร็งกระเพาะอาหาร
• หลอดอาหารอักเสบ
• แผลในลำไส้เล็กส่วนต้น

2. ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy) เพื่อตรวจหา

• มะเร็งลำไส้ใหญ่
• ติ่งเนื้อลำไส้
• เลือดออกจากลำไส้
• โรคลำไส้อักเสบ

3. ตรวจเพิ่มเติมในรายที่จำเป็น เช่น

• ตรวจหาเชื้อ Helicobacter pylori
• ตรวจโรค Celiac
• ตรวจลำไส้เล็กด้วย Capsule Endoscopy หรือ CT Enterography ในผู้ป่วยที่ยังหาสาเหตุไม่ได้

การรักษา

การรักษาโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กมี 2 เป้าหมายสำคัญ

1. เติมธาตุเหล็ก

• ธาตุเหล็กรับประทาน
• ธาตุเหล็กทางหลอดเลือดดำในรายที่จำเป็น

2. รักษาสาเหตุ หากตรวจพบว่าเกิดจากมะเร็ง

• ผ่าตัด
• เคมีบำบัด
• รังสีรักษา
• การรักษาแบบมุ่งเป้า หรือภูมิคุ้มกันบำบัด

ขึ้นอยู่กับชนิดและระยะของโรค เพียงการรับประทานธาตุเหล็กโดยไม่ค้นหาสาเหตุ อาจทำให้โรคมะเร็งถูกวินิจฉัยล่าช้า

โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก ไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็ง แต่ในผู้ใหญ่ โดยเฉพาะผู้ชายและผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน ภาวะนี้อาจเป็น สัญญาณเตือนของการเสียเลือดเรื้อรังจากมะเร็งในระบบทางเดินอาหาร โดยเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่และมะเร็งกระเพาะอาหาร

การค้นหาสาเหตุของโรคเลือดจางมีความสำคัญไม่แพ้การรักษาภาวะซีด เพราะหากตรวจพบมะเร็งตั้งแต่ระยะเริ่มต้น โอกาสรักษาให้หายขาดจะสูงกว่าการวินิจฉัยในระยะลุกลาม ดังนั้น ผู้ป่วยไม่ควรซื้อธาตุเหล็กรับประทานเองเป็นเวลานานโดยไม่ได้รับการประเมินจากแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการซีดร่วมกับอาการเตือนอื่น ๆ