Creatinine คืออะไร? การตรวจการทำงานของไตด้วยค่า Creatinine และการแปลผลที่ควรรู้

Creatinine คืออะไร? การตรวจการทำงานของไตด้วยค่า Creatinine และการแปลผลที่ควรรู้

Creatinine เป็นสารของเสียที่เกิดขึ้นจากการทำงานตามปกติของกล้ามเนื้อในร่างกาย โดยเกิดจากการสลายของสารที่เรียกว่า Creatine Phosphate ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานสำคัญของกล้ามเนื้อ

เมื่อเกิด Creatinine แล้ว ร่างกายจะลำเลียงเข้าสู่กระแสเลือด และถูกกำจัดออกทางไตเกือบทั้งหมดผ่านกระบวนการกรองของหน่วยไต (Glomerulus)

ดังนั้นระดับ Creatinine ในเลือดจึงเป็นตัวชี้วัดสำคัญที่ใช้ประเมินประสิทธิภาพการทำงานของไต หากไตทำงานลดลง ความสามารถในการกำจัด Creatinine จะลดลง ส่งผลให้ระดับ Creatinine ในเลือดสูงขึ้น

ปัจจุบันการตรวจค่า Creatinine เป็นหนึ่งในการตรวจพื้นฐานที่ใช้คัดกรองโรคไตและติดตามการทำงานของไตในผู้ป่วยทั่วโลก

ทำไมจึงต้องตรวจค่า Creatinine

โรคไตเรื้อรังเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยผู้ป่วยจำนวนมากไม่มีอาการในระยะแรก การตรวจค่า Creatinine สามารถช่วย

• คัดกรองโรคไตเรื้อรัง
• ประเมินการทำงานของไต
• ติดตามผู้ป่วยโรคเบาหวาน
• ติดตามผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ประเมินผลข้างเคียงจากยาที่อาจมีผลต่อไต
• ติดตามการทำงานของไตหลังผ่าตัดหรือหลังได้รับสารทึบรังสี

เนื่องจากโรคไตระยะแรกมักไม่แสดงอาการ การตรวจเลือดเป็นประจำจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง

ค่า Creatinine ปกติเท่าไร

ค่าปกติอาจแตกต่างกันเล็กน้อยในแต่ละห้องปฏิบัติการ โดยทั่วไป

อย่างไรก็ตาม ค่า Creatinine ที่อยู่ในเกณฑ์ปกติไม่ได้หมายความว่าไตปกติเสมอไป แพทย์จึงนิยมใช้ร่วมกับค่า eGFR เพื่อประเมินการทำงานของไตอย่างแม่นยำมากขึ้น

eGFR คืออะไร

eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate) คือค่าประมาณความสามารถในการกรองของไต คำนวณจาก

• ค่า Creatinine
• อายุ
• เพศ
• เชื้อชาติ
• ค่า eGFR สามารถสะท้อนการทำงานของไตได้ดีกว่าการดู Creatinine เพียงอย่างเดียว

ค่า eGFR ปกติ

การวินิจฉัยโรคไตเรื้อรังต้องพบความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน

Creatinine สูง หมายถึงอะไร

เมื่อค่า Creatinine สูงกว่าปกติ แสดงว่าไตอาจกำจัดของเสียได้ลดลง สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่

1. โรคไตเรื้อรัง เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

โรคที่ทำให้เกิดไตเสื่อม ได้แก่

• เบาหวาน
• ความดันโลหิตสูง
• โรคไตอักเสบ
• โรคถุงน้ำในไต

2. ไตวายเฉียบพลัน เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วัน เช่น

• ภาวะขาดน้ำรุนแรง
• การติดเชื้อรุนแรง
• ภาวะช็อก
• ยาที่มีพิษต่อไต

3. การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ เช่น

• นิ่วในทางเดินปัสสาวะ
• ต่อมลูกหมากโต
• เนื้องอกกดทับทางเดินปัสสาวะ

4. ภาวะกล้ามเนื้อสลาย พบในผู้ป่วยที่

• ออกกำลังกายหนักมาก
• อุบัติเหตุรุนแรง
• ภาวะ Rhabdomyolysis

Creatinine ต่ำ หมายถึงอะไร

โดยทั่วไป Creatinine ต่ำไม่ค่อยมีความสำคัญทางคลินิก มักพบใน

• ผู้สูงอายุที่มีกล้ามเนื้อน้อย
• ผู้ที่มีภาวะขาดสารอาหาร
• ผู้ป่วยโรคกล้ามเนื้อ
• หญิงตั้งครรภ์บางราย

ค่า Creatinine ปกติ แต่เป็นโรคไตได้หรือไม่

คำตอบคือ "ได้"

ผู้ป่วยจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้สูงอายุ อาจมีค่า Creatinine อยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่ค่า eGFR ลดลงจนเข้าเกณฑ์โรคไตเรื้อรังแล้ว

ตัวอย่าง

ชายอายุ 30 ปี และหญิงอายุ 75 ปี อาจมีค่า Creatinine เท่ากันที่ 1.0 mg/dL แต่ค่า eGFR ของหญิงสูงอายุอาจต่ำกว่ามาก จึงไม่ควรดูค่า Creatinine เพียงอย่างเดียว

ใครบ้างที่ควรตรวจค่า Creatinine เป็นประจำ

กลุ่มเสี่ยงที่ควรตรวจสุขภาพไตอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ได้แก่

• ผู้ป่วยเบาหวาน
• ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ผู้ที่มีประวัติโรคไตในครอบครัว
• ผู้สูงอายุ
• ผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด
• ผู้ที่ใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ
• ผู้ที่มีภาวะอ้วนหรือเมตาบอลิกซินโดรม

Creatinine

เป็นสารของเสียที่ถูกกำจัดออกทางไต และเป็นหนึ่งในตัวชี้วัดสำคัญที่ใช้ประเมินการทำงานของไต หากค่า Creatinine สูงขึ้น อาจบ่งบอกถึงการทำงานของไตที่ลดลงหรือภาวะโรคไตบางชนิด

อย่างไรก็ตาม การประเมินสุขภาพไตที่ถูกต้องควรพิจารณาร่วมกับค่า eGFR และการตรวจปัสสาวะ โดยเฉพาะในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และผู้สูงอายุการตรวจค่า Creatinine เป็นประจำสามารถช่วยค้นหาโรคไตได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เพิ่มโอกาสในการชะลอการเสื่อมของไต และลดความเสี่ยงต่อภาวะไตวายในอนาคต