Hypothyroidism (ภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ): อาการ สาเหตุ การวินิจฉัย และการรักษา

Hypothyroidism (ภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ) :อาการ สาเหตุ การวินิจฉัย และการรักษา

Hypothyroidism หรือ “ภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ” คือภาวะที่ร่างกายมีระดับฮอร์โมนไทรอยด์ ได้แก่ T3 (Triiodothyronine) และ T4 (Thyroxine) ต่ำกว่าปกติ ส่งผลให้ระบบเผาผลาญของร่างกายลดลง (hypometabolic state) และกระทบต่อหลายระบบ เช่น

ระบบหัวใจ

ระบบประสาท

ระบบทางเดินอาหาร

ระบบสืบพันธุ์

ประเภทของภาวะไทรอยด์ต่ำ

1.Primary Hypothyroidism

เกิดจากความผิดปกติที่ ต่อมไทรอยด์โดยตรง เป็นชนิดที่พบได้บ่อยที่สุด

2. Secondary (Central) Hypothyroidism

เกิดจากความผิดปกติของการกระตุ้นต่อมไทรอยด์ลดลง

ต่อมใต้สมอง (pituitary gland) หรือ hypothalamus

สาเหตุของภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ

1. โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง

Hashimoto’s thyroiditis (พบบ่อยที่สุด) - ร่างกายสร้างแอนติบอดีทำลายเซลล์ต่อมไทรอยด์อย่างช้า ๆ

2. การขาดไอโอดีน ยังพบในบางพื้นที่ทั่วโลก

ไอโอดีนเป็นองค์ประกอบสำคัญของฮอร์โมนไทรอยด์

3.สาเหตุจากการรักษา ทำให้การสร้างฮอร์โมนลดลง

การผ่าตัดต่อมไทรอยด์

การรักษาด้วยไอโอดีนรังสี

4. ยาและโรคอื่น

ยา เช่น amiodarone, lithium

ความผิดปกติของต่อมใต้สมอง

กลไกการเกิดโรค (Pathophysiology)

1. ระบบเผาผลาญลดลง

เมื่อ T3/T4 ลดลง

ร่างกายใช้พลังงานน้อยลง เกิดอาการ “เหนื่อยง่าย น้ำหนักขึ้น”

2. การตอบสนองของ HPT axis

เมื่อฮอร์โมนต่ำ

ต่อมใต้สมองจะหลั่ง TSH เพิ่มขึ้นใน Primary hypothyroidism จะพบ

• TSH สูง
• Free T4 ต่ำ

เป็น hallmark ของการวินิจฉัย

3. การเกิด Myxedema

มีการสะสมสาร glycosaminoglycans (GAGs) ในเนื้อเยื่อ ทำให้เกิด

• หน้าบวม
• ผิวหนา
• บวมแบบกดไม่บุ๋ม (non-pitting edema)

อาการของ Hypothyroidism

อาการมัก “ค่อยเป็นค่อยไป” และไม่จำเพาะ ได้แก่

อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย

ง่วงนอน

น้ำหนักเพิ่ม

ขี้หนาว

ผิวแห้ง

ผมร่วง

ท้องผูก

ซึมเศร้า

ความจำลดลง

ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญ หากไม่ได้รับการรักษา อาจเกิด

ไขมันในเลือดสูง

โรคหัวใจ

ภาวะมีบุตรยาก

ภาวะซึมเศร้า

ภาวะรุนแรง: Myxedema coma

เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ มีอัตราการเสียชีวิตสูง

การวินิจฉัย การตรวจหลักคือ “การตรวจเลือด” ผลตรวจที่สำคัญ

• TSH สูง
• Free T4 ต่ำ

การตรวจเพิ่มเติม

Anti-TPO antibody (ประเมิน autoimmune)

Ultrasound ต่อมไทรอยด์

แนวทางการรักษา

การให้ฮอร์โมนทดแทน

ใช้ยา Levothyroxine (T4) เป็นมาตรฐาน

หลักสำคัญ

• ปรับขนาดยาตามค่า TSH
• ติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง

การดูแลตนเอง

รับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ

ตรวจเลือดตามแพทย์นัด

หลีกเลี่ยงการหยุดยาเอง

รับประทานอาหารที่มีไอโอดีนอย่างเหมาะสม

เมื่อใดควรพบแพทย์?

ควรตรวจไทรอยด์ หากมีอาการ

เหนื่อยผิดปกติ

ง่วงนอนตลอดวัน

น้ำหนักเพิ่มโดยไม่ทราบสาเหตุ

ขี้หนาวมาก

หน้าบวม

Hypothyroidism

เป็นภาวะที่พบบ่อย แต่ถูกมองข้ามได้ง่าย แม้อาการจะไม่จำเพาะ แต่สามารถ วินิจฉัยได้ง่ายด้วยการตรวจเลือด และรักษาได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ