P-tau217 คืออะไร? ตรวจเลือดประเมินความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ในอนาคตได้จริงหรือ?

P-tau217 คืออะไร? ตรวจเลือดประเมินความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ในอนาคตได้จริงหรือ?

Alzheimer´s disease หรือโรคอัลไซเมอร์ เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ เกิดจากการเสื่อมของเซลล์สมองอย่างต่อเนื่อง ส่งผลต่อความจำ การคิด การวางแผน และการใช้ชีวิตประจำวัน

จึงเกิดความพยายามค้นหา “Biomarker” หรือสารบ่งชี้โรคที่สามารถตรวจพบได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น และหนึ่งใน biomarker ที่ได้รับความสนใจมากที่สุดในปัจจุบัน คือ “P-tau217”

P-tau217 คืออะไร?

P-tau217 คือโปรตีน Tau ที่ถูกเปลี่ยนแปลงในรูปแบบผิดปกติ ซึ่งสัมพันธ์โดยตรงกับโรคอัลไซเมอร์ โดยปกติ Tau protein มีหน้าที่ช่วยพยุงโครงสร้างภายในเซลล์ประสาท แต่เมื่อเกิดโรค Alzheimer’s โปรตีน Tau จะเกิดการเปลี่ยนแปลงผิดปกติ และรวมตัวกันเป็นก้อนภายในสมอง ส่งผลให้เซลล์ประสาทเสื่อมลงเรื่อย ๆ

P-tau217 เป็นหนึ่งในรูปแบบของ Tau ที่พบว่าเกี่ยวข้องกับ Alzheimer’s disease มากที่สุด และสามารถตรวจพบได้จากเลือด

ทำไม P-tau217 จึงสำคัญ?

ในอดีต การประเมินความเสี่ยงโรคอัลไซเมอร์ต้องอาศัย

การทำ PET scan

การเจาะน้ำไขสันหลัง

การตรวจสมองเฉพาะทาง

ซึ่งมีค่าใช้จ่ายสูง และเข้าถึงได้จำกัดแต่ปัจจุบัน งานวิจัยจากวารสารทางการแพทย์ระดับโลกพบว่า การตรวจเลือดหา P-tau217 อาจช่วยประเมินความเสี่ยงโรค Alzheimer’s ได้ตั้งแต่ระยะก่อนมีอาการ

การตรวจ P-tau217 เหมาะกับใคร?

การตรวจนี้อาจเหมาะสำหรับ

• ผู้ที่เริ่มมีอาการหลงลืม
• ผู้สูงอายุที่กังวลเรื่องสมองเสื่อม
• ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็น Alzheimer’s disease
• ผู้ที่ต้องการประเมินสุขภาพสมองเชิงป้องกัน
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวที่เพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม เช่น เบาหวาน ความดัน ไขมันสูง

ข้อดีของการตรวจเลือด P-tau217

1. ตรวจง่าย สามารถตรวจจากเลือดได้ ไม่ต้องเจาะน้ำไขสันหลัง

2. รู้ความเสี่ยงได้เร็ว อาจตรวจพบความผิดปกติก่อนมีอาการหลายปี

3. ช่วยวางแผนป้องกัน หากพบความเสี่ยงเร็ว อาจเริ่มดูแลสุขภาพสมองได้เร็วขึ้น

4. ลดความจำเป็นของ PET scan ช่วยคัดกรองก่อนส่งตรวจขั้นสูงที่มีค่าใช้จ่ายสูง

หากผลตรวจผิดปกติแปลว่าเป็น Alzheimer´s แล้วหรือไม่?

คำตอบคือ “ไม่เสมอไป”

P-tau217 เป็น biomarker สำหรับประเมินความเสี่ยงและความเป็นไปได้ของ Alzheimer’s disease แต่ยังต้องใช้ร่วมกับ

อาการทางคลินิก

การตรวจความจำ

MRI สมอง

การประเมินโดยแพทย์เฉพาะทาง

ดังนั้น ผลตรวจที่ผิดปกติไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคแน่นอน แต่ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

หากตรวจพบเร็ว สามารถป้องกันได้หรือไม่?

แม้ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษา Alzheimer’s disease ให้หายขาด แต่หลายงานวิจัยพบว่า การดูแลสุขภาพสมองตั้งแต่ระยะเริ่มต้น อาจช่วยชะลอการเสื่อมของสมองได้แนวทางที่สำคัญ ได้แก่

ควบคุมเบาหวาน ความดัน และไขมัน

ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

นอนหลับให้เพียงพอ

รับประทานอาหารแบบ Mediterranean diet

ฝึกสมองและเข้าสังคม

หลีกเลี่ยงบุหรี่และแอลกอฮอล์

ปัจจุบันยังมียารุ่นใหม่ในกลุ่ม Anti-amyloid therapy ที่เริ่มมีบทบาทในผู้ป่วยระยะเริ่มต้นอีกด้วย

P-tau217 เป็น biomarker รุ่นใหม่ที่กำลังเปลี่ยนแนวทางการประเมินโรค Alzheimer’s disease ทั่วโลก จากเดิมที่ต้องรอให้มีอาการชัดเจน ปัจจุบันเราอาจสามารถ “ประเมินความเสี่ยงล่วงหน้า” ได้จากการตรวจเลือด

แม้การตรวจนี้ยังต้องใช้ร่วมกับการประเมินทางการแพทย์อื่น ๆ แต่ถือเป็นก้าวสำคัญของการดูแลสุขภาพสมองเชิงป้องกัน และอาจช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการดูแลเร็วขึ้นในอนาคต