แมวข่วน เสี่ยงโรคพิษสุนัขบ้าหรือไม่?

“ถูกแมวข่วน แต่ไม่ได้ถูกกัด ไม่มีเลือดออก จะติดโรคพิษสุนัขบ้าได้หรือไม่?” เป็นคำถามที่พบบ่อย โดยเฉพาะเมื่อเป็นแมวเลี้ยงหรือเกิดเพียงรอยข่วนเล็ก ๆ

คำตอบคือ แมวข่วนสามารถเป็นความเสี่ยงต่อโรคพิษสุนัขบ้าได้ แม้ไม่มีเลือดออก หากรอยข่วนทำให้ผิวหนังถลอกหรือเสียความสมบูรณ์

แมวข่วนแล้วเชื้อ Rabies มาจากไหนในเมื่อเล็บไม่มีน้ำลาย

นี่เป็นประเด็นสำคัญที่มักเกิดความเข้าใจผิด

เล็บแมวไม่ได้สร้างเชื้อ Rabies และไม่ได้สร้างน้ำลาย แหล่งสำคัญของเชื้อคือ น้ำลายของสัตว์ที่ติดเชื้อ

แต่ในทางชีววิทยา มีความเป็นไปได้ที่กรงเล็บจะปนเปื้อนน้ำลาย เช่น จากพฤติกรรม grooming หรือการเลียบริเวณอุ้งเท้าและขน จากนั้นกรงเล็บที่ปนเปื้อนอาจทำให้ผิวหนังของคนเกิดรอยถลอกหรือบาดแผล เปิดช่องทางให้เชื้อสัมผัสเนื้อเยื่อได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรตีความว่า “เล็บแมวทุกตัวมีเชื้อพิษสุนัขบ้า” เพราะการเกิดโรคต้องมีเชื้อจากสัตว์ที่ติดเชื้อและมีช่องทางให้เชื้อเข้าสู่ร่างกาย

WHO แบ่งความเสี่ยงจากสัตว์กัดหรือข่วนอย่างไร

Category I — ไม่ถือเป็น exposure เช่น สัมผัสหรือให้อาหารสัตว์ หรือสัตว์เลียบนผิวหนังที่สมบูรณ์ ไม่มีแผลหรือรอยถลอก โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องได้รับ PEP

Category II — Exposure เช่น ถูกงับผิวหนังที่ไม่มีเสื้อผ้าปกคลุม หรือมี รอยข่วน/ถลอกเล็กน้อยโดยไม่มีเลือดออก ต้องล้างแผลและได้รับวัคซีนตามแนวทาง

Category III — Severe exposure เช่น ถูกกัดหรือข่วนทะลุผิวหนัง น้ำลายสัตว์สัมผัสเยื่อบุตา ปาก จมูก หรือสัตว์เลียบริเวณผิวหนังที่มีแผล ต้องล้างแผล รับวัคซีน และในผู้ที่เข้าเกณฑ์อาจต้องได้รับ Rabies Immunoglobulin (RIG) หรือ monoclonal antibodies ตามแนวทาง

ถูกแมวข่วนควรทำอย่างไร

สิ่งแรกที่ควรทำคือ ล้างบริเวณที่ถูกข่วนทันทีด้วยสบู่และน้ำไหลอย่างทั่วถึงอย่างน้อย 15 นาที WHO แนะนำให้ใช้สารที่มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อไวรัส เช่น povidone-iodine หากมีและเหมาะสม จากนั้นควรเข้ารับการประเมินว่าจำเป็นต้องได้รับวัคซีน Rabies, RIG หรือการดูแลอื่นเพิ่มเติมหรือไม่

ถ้าเป็นแมวบ้านที่เลี้ยงเอง ยังต้องกังวลหรือไม่

ความเสี่ยงต้องพิจารณาหลายองค์ประกอบร่วมกัน เช่น แมวได้รับวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าหรือไม่ มีโอกาสออกนอกบ้านหรือสัมผัสสัตว์อื่นหรือไม่ มีพฤติกรรมหรืออาการผิดปกติหรือไม่ และสามารถติดตามสังเกตอาการได้หรือไม่

WHO ระบุว่าสัตว์ควรได้รับการสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดเป็นเวลา 10 วันตามแนวทางที่เกี่ยวข้อง แต่อย่างไรก็ตาม แนะนำว่าในพื้นที่ที่โรคพิษสุนัขบ้ายังเป็นโรคประจำถิ่น ผู้สัมผัสเชื้อควรเข้ารับการประเมินโดยแพทย์และ พิจารณาวัคซีนป้องกัน (PEP) ที่มีข้อบ่งชี้

สรุป : แมวข่วนต้องฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าหรือไม่

แมวข่วนมีความเสี่ยงต่อโรคพิษสุนัขบ้าได้ แม้ไม่มีเลือดออก หากรอยข่วนทำให้ผิวหนังถลอก เนื่องจากแมวมีพฤติกรรมเลียอุ้งเท้า ซึ่งในกรณีที่แมวนั้นติดเชื้อ น้ำลายอาจติดอยู่ที่อุ้งเท้าที่ข่วน

ซึ่ง WHO จัด เป็น Category II ต้องได้รับการดูแลบาดแผลและวัคซีนตามแนวทาง ส่วนบาดแผลที่ทะลุผิวหนังหรือน้ำลายสัมผัสผิวหนังที่มีแผลเป็น Category III ซึ่งอาจต้องใช้ passive immunization ร่วมด้วย

โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่เมื่อเริ่มมีอาการแล้วมีอัตราเสียชีวิตสูงมาก แต่สามารถป้องกันได้หากได้รับการดูแลหลังสัมผัสเชื้ออย่างถูกต้อง ดังนั้นเมื่อถูกแมวหรือสุนัขกัดหรือข่วน ไม่ควรรอให้มีอาการ แต่ควรล้างแผลทันทีและพบแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยง