SGOT และ SGPT คืออะไร? การตรวจคัดกรองการทำงานของตับที่ทุกคนควรรู้

SGOT และ SGPT คืออะไร?
การตรวจคัดกรองการทำงานของตับที่ทุกคนควรรู้

SGOT หรือ AST (Aspartate Aminotransferase) และ SGPT หรือ ALT (Alanine Aminotransferase) เป็นเอนไซม์ที่ใช้ช่วยประเมินการบาดเจ็บของเซลล์ตับ เมื่อเซลล์ตับอักเสบหรือเสียหาย เอนไซม์เหล่านี้อาจรั่วเข้าสู่กระแสเลือดและทำให้ค่าตรวจสูงขึ้น

AST พบได้ทั้งในตับ หัวใจ กล้ามเนื้อ ไต และสมอง จึงไม่ได้จำเพาะต่อตับเพียงอย่างเดียว โดยค่าทั่วไปที่หน้าเว็บยกตัวอย่างคือ 10–40 U/L ส่วน ALT พบมากในเซลล์ตับและมีความจำเพาะต่อความผิดปกติของตับมากกว่า ค่าทั่วไปประมาณ 7–56 U/L ทั้งนี้ช่วงอ้างอิงอาจแตกต่างกันตามห้องปฏิบัติการ

ค่าเอนไซม์ตับสูงพบได้จากอะไร?

สาเหตุที่พบได้ ได้แก่ ไขมันพอกตับ (MASLD), ไวรัสตับอักเสบบีหรือซี, การดื่มแอลกอฮอล์, ยาหรือสมุนไพรบางชนิด, ตับแข็ง และมะเร็งตับ โดยไขมันพอกตับมักสัมพันธ์กับโรคอ้วน เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง และภาวะอ้วนลงพุง

หาก AST/ALT สูงไม่เกินประมาณ 5 เท่าของค่าปกติ อาจพบร่วมกับไขมันพอกตับ แอลกอฮอล์ ยาบางชนิด โรคอ้วน หรือเบาหวาน แต่ถ้าสูงกว่า 10 เท่า ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว เพราะอาจเกี่ยวข้องกับตับอักเสบเฉียบพลันจากไวรัส ยา ภาวะตับขาดเลือด หรือสารพิษ

AST กับ ALT ช่วยบอกอะไร?

AST/ALT > 2 อาจพบในโรคตับจากแอลกอฮอล์ แต่ต้องพิจารณาร่วมกับประวัติและผลตรวจอื่น ส่วนกรณี ALT สูงกว่า AST พบได้บ่อยในไขมันพอกตับ ตับอักเสบจากไวรัส และตับอักเสบจากยา

ที่สำคัญ ค่า SGOT และ SGPT ปกติ ไม่ได้หมายความว่าตับปกติเสมอไป เพราะไขมันพอกตับ ตับแข็งระยะแรก หรือมะเร็งตับระยะแรกบางรายอาจยังมีค่าเอนไซม์อยู่ในช่วงปกติได้

ใครบ้างควรตรวจสุขภาพตับ?

กลุ่มที่ควรให้ความสำคัญ ได้แก่ ผู้ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ผู้มีภาวะอ้วนหรืออ้วนลงพุง ผู้ป่วยเบาหวานหรือไขมันในเลือดสูง ผู้ติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ผู้ใช้ยา สมุนไพร หรืออาหารเสริมต่อเนื่อง และผู้มีประวัติโรคตับในครอบครัว

ก่อนตรวจควรเตรียมตัวอย่างไร?

โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องงดน้ำ แต่หากตรวจร่วมกับรายการอื่นอาจต้องงดอาหาร 8–12 ชั่วโมง ควรแจ้งแพทย์เกี่ยวกับยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่ และควรหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักประมาณ 24–48 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพราะอาจทำให้ AST สูงขึ้นได้

สรุปจำง่าย

• SGOT = AST
• SGPT = ALT
• ALT จำเพาะต่อตับมากกว่า AST
• ค่าที่สูงขึ้น = อาจมีการบาดเจ็บของเซลล์ตับ แต่ต้องหาสาเหตุเพิ่มเติม

การแปลผลควรพิจารณาร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ และผลตรวจอื่น ไม่ควรดู SGOT หรือ SGPT เพียงค่าเดียวครับ