ประจำเดือนมาแค่ไหน เสี่ยงโรคเลือดจาง?

หลายคนคิดว่าการมีประจำเดือนมากเป็น "เรื่องปกติของตัวเอง" จนละเลยอาการซีด เหนื่อยง่าย หรือเวียนศีรษะ ทำให้ภาวะขาดธาตุเหล็กสะสมรุนแรงขึ้นโดยไม่รู้ตัว

ประจำเดือนปกติเป็นอย่างไร?

โดยทั่วไป ผู้หญิงจะมีประจำเดือน

• ทุก 21–35 วัน
• มีเลือดออกประมาณ 2–7 วัน
• ปริมาณเลือดเฉลี่ย 30–40 มิลลิลิตรต่อรอบเดือน

แม้ว่าจะไม่สามารถวัดปริมาณเลือดได้จริงในชีวิตประจำวัน แต่ผู้หญิงส่วนใหญ่จะใช้ผ้าอนามัยประมาณ 3–6 แผ่นต่อวัน โดยไม่ชุ่มเต็มแผ่นทุกครั้ง

ประจำเดือนแบบไหนเรียกว่า "มากผิดปกติ" ?

ในอดีต แพทย์นิยาม Heavy Menstrual Bleeding (HMB) ว่า มีเลือดประจำเดือนมากกว่า 80 มิลลิลิตรต่อรอบเดือน แต่ในทางปฏิบัติ การวัดปริมาณเลือดทำได้ยาก

สัญญาณที่บ่งบอกว่าประจำเดือนมากผิดปกติ

หากมีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์

• ประจำเดือนนานกว่า 7 วัน
• ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยทุก 1 ชั่วโมง ติดต่อกันหลายชั่วโมง
• ต้องใช้ผ้าอนามัย 2 แผ่นซ้อนกัน เพื่อป้องกันการซึม
• ต้องตื่นขึ้นมากลางดึกเพื่อเปลี่ยนผ้าอนามัย
• มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่กว่า ประมาณ 2.5 เซนติเมตร
• เลือดออกมากจนเปื้อนเสื้อผ้าหรือที่นอนเป็นประจำ
• ต้องหยุดงาน หยุดเรียน หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมเพราะประจำเดือน

ประจำเดือนมากแค่ไหนจึงเสี่ยงโรคเลือดจาง?

เมื่อปริมาณเลือดประจำเดือน มากกว่า 80 มิลลิลิตรต่อรอบเดือนอย่างต่อเนื่อง ร่างกายจะสูญเสียธาตุเหล็กประมาณ 32–40 มิลลิกรัมต่อรอบเดือน เนื่องจากเลือด 1 มิลลิลิตร มีธาตุเหล็กประมาณ 0.4–0.5 มิลลิกรัม ในขณะที่ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารได้เพียงประมาณ 1–2 มิลลิกรัมต่อวัน หากเสียเลือดมากทุกเดือน ธาตุเหล็กสะสม (Ferritin) จะค่อย ๆ ลดลง จนเกิดภาวะขาดธาตุเหล็ก และในที่สุดกลายเป็น โรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก

อาการของโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก

ผู้ป่วยอาจเริ่มมีอาการดังต่อไปนี้

• เหนื่อยง่ายกว่าปกติ
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
• เวียนศีรษะ หน้ามืด
• ใจสั่น
• หายใจเหนื่อยเวลาเดินหรือขึ้นบันได
• ผิวซีด
• เล็บเปราะหรือเล็บเว้า
• ผมร่วง
• ลิ้นอักเสบ
• มุมปากแตก

อาการที่ค่อนข้างจำเพาะของภาวะขาดธาตุเหล็ก ได้แก่

• อยากกินน้ำแข็ง (Pagophagia)
• อยากกินดิน แป้ง หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร (Pica)
• อาการขาอยู่ไม่สุข (Restless Legs Syndrome)

สาเหตุของประจำเดือนมามากผิดปกติ

ภาวะประจำเดือนมามากอาจเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น

• เนื้องอกมดลูก (Uterine fibroids)
• ติ่งเนื้อในโพรงมดลูก (Endometrial polyps)
• เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
• ภาวะอะดีโนไมโอซิส (Adenomyosis)
• ความผิดปกติของการตกไข่
• การใส่ห่วงอนามัยชนิดทองแดง
• ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
• โรคไทรอยด์
• ผลข้างเคียงจากยาต้านการแข็งตัวของเลือด

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร?

หากสงสัยว่ามีภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก แพทย์จะซักประวัติและตรวจเพิ่มเติม เช่น

1. ตรวจเลือด

• Complete Blood Count (CBC)
• Serum Ferritin
• Serum Iron
• Total Iron Binding Capacity (TIBC)
• Transferrin Saturation (TSAT)

2. ตรวจหาสาเหตุของประจำเดือนมามาก อาจพิจารณา

• ตรวจภายใน
• อัลตราซาวนด์มดลูกและรังไข่
• ตรวจฮอร์โมนในบางราย
• ตรวจการแข็งตัวของเลือด หากสงสัยโรคเลือด

การรักษา

การรักษามี 2 ส่วนสำคัญ

1. รักษาภาวะเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็ก

• รับประทานธาตุเหล็กตามคำแนะนำของแพทย์
• รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น เนื้อแดง ตับ ปลา ถั่ว และผักใบเขียว
• รับประทานร่วมกับวิตามินซีเพื่อช่วยเพิ่มการดูดซึม

ในผู้ที่รับประทานธาตุเหล็กไม่ได้ หรือมีภาวะดูดซึมผิดปกติ อาจพิจารณาให้ธาตุเหล็กทางหลอดเลือดดำ

2. รักษาสาเหตุของประจำเดือนมามาก

ขึ้นอยู่กับสาเหตุ เช่น

• ยาปรับฮอร์โมน
• ยาคุมกำเนิด
• ห่วงอนามัยชนิดฮอร์โมน
• ยาลดการเสียเลือดประจำเดือน
• ผ่าตัดเนื้องอกมดลูก

การรักษาเฉพาะโรคตามสาเหตุ

ประจำเดือนมามากผิดปกติเป็นสาเหตุสำคัญของโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ แม้หลายคนจะคุ้นชินกับการมีประจำเดือนมาก แต่หากมีเลือดออกนานเกิน 7 วัน ต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย มีลิ่มเลือดขนาดใหญ่ หรือเริ่มมีอาการเหนื่อยง่ายและซีด ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและรักษาอย่างเหมาะสม

เพราะการวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อน และทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างชัดเจน