ไขมันในเลือด คืออะไร? การแปลผลตรวจไขมันในเลือด และความเสี่ยงต่อโรคหัวใจที่ควรรู้

ไขมันในเลือด คืออะไร?

การแปลผลตรวจไขมันในเลือด และความเสี่ยงต่อโรคหัวใจที่ควรรู้

ไขมันในเลือด (Blood Lipids) เป็นสารที่ร่างกายจำเป็นต้องใช้ มีบทบาทในการสร้างผนังเซลล์ ฮอร์โมน วิตามินบางชนิด และเป็นแหล่งพลังงานสำรอง แต่หากมีระดับสูงเกินไป โดยเฉพาะไขมันที่สะสมในผนังหลอดเลือด อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด โรคหลอดเลือดสมอง และภาวะหลอดเลือดแดงแข็งได้

การตรวจ Lipid Profile จึงเป็นการตรวจสำคัญในการประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด โดยทั่วไปประกอบด้วย

• Total Cholesterol — คอเลสเตอรอลรวม
• LDL Cholesterol — ไขมันชนิดไม่ดี
• HDL Cholesterol — ไขมันชนิดดี
• Triglyceride — ไตรกลีเซอไรด์

1. Total Cholesterol

Total Cholesterol คือปริมาณคอเลสเตอรอลทั้งหมดในกระแสเลือด โดยเกณฑ์ที่หน้าเว็บใช้คือ

• ระดับ ค่า
• ปกติ < 200 mg/dL
• ค่อนข้างสูง 200–239 mg/dL
• สูง ≥ 240 mg/dL

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจไม่ได้ดู Total Cholesterol เพียงอย่างเดียว แต่ต้องดู ิ และปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วมด้วย

2. LDL Cholesterol

LDL (Low-Density Lipoprotein) มักเรียกว่า “ไขมันไม่ดี” เพราะเมื่อมีระดับสูงเป็นเวลานาน ไขมันสามารถสะสมในผนังหลอดเลือดจนเกิด Atherosclerotic Plaque ทำให้หลอดเลือดตีบและอุดตันได้ LDL จึงเป็นหนึ่งในเป้าหมายหลักของการรักษาภาวะไขมันในเลือดสูง

เกณฑ์ที่แสดงในหน้าเว็บ ได้แก่

ระดับ LDL ค่า

• เหมาะสม < 100 mg/dL
• ค่อนข้างสูง 130–159 mg/dL
• สูง 160–189 mg/dL
• สูงมาก ≥ 190 mg/dL

เป้าหมาย LDL จะแตกต่างกันตามความเสี่ยงของแต่ละคน เช่น

กลุ่ม เป้าหมาย LDL

• ความเสี่ยงต่ำ < 100 mg/dL
• เบาหวาน < 70 mg/dL
• โรคหัวใจและหลอดเลือด < 55 mg/dL

3. HDL Cholesterol

HDL (High-Density Lipoprotein) หรือ “ไขมันดี” มีส่วนช่วยนำคอเลสเตอรอลส่วนเกินจากหลอดเลือดกลับไปกำจัดที่ตับ

เกณฑ์ที่หน้าเว็บใช้คือ

• ผู้ชาย: HDL ต่ำเมื่อ < 40 mg/dL
• ผู้หญิง: HDL ต่ำเมื่อ < 50 mg/dL
• ระดับที่ถือว่าดี: ≥ 60 mg/dL

HDL ต่ำมักพบร่วมกับภาวะต่าง ๆ เช่น โรคอ้วน เบาหวาน ภาวะดื้อต่ออินซูลิน การสูบบุหรี่ และการไม่ออกกำลังกาย

4. Triglyceride

Triglyceride เป็นไขมันที่ร่างกายใช้เก็บพลังงานส่วนเกิน โดยการบริโภคอาหารหวาน แป้ง หรือแอลกอฮอล์มากเกินไปสามารถสัมพันธ์กับระดับ Triglyceride ที่สูงขึ้นได้

• ระดับ ค่า
• ปกติ < 150 mg/dL
• ค่อนข้างสูง 150–199 mg/dL
• สูง 200–499 mg/dL
• สูงมาก ≥ 500 mg/dL

เมื่อ Triglyceride สูงมากตั้งแต่ประมาณ 500 mg/dL ขึ้นไป ความเสี่ยงต่อภาวะตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันจะเพิ่มขึ้น

5. Non-HDL Cholesterol

Non-HDL Cholesterol = Total Cholesterol − HDL Cholesterol

ค่านี้สะท้อนไขมันกลุ่มที่สามารถมีส่วนต่อการเกิดหลอดเลือดแดงแข็ง เช่น

• LDL
• VLDL
• Remnant Cholesterol

ในผู้ป่วยเบาหวาน โรคอ้วน หรือ Triglyceride สูง ค่า Non-HDL อาจช่วยสะท้อนความเสี่ยงเพิ่มเติมจากการดู LDL เพียงอย่างเดียว

ไขมันผิดปกติสัมพันธ์กับโรคอะไรบ้าง?

LDL สูง มีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของ

• โรคหลอดเลือดหัวใจตีบ
• กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด
• โรคหลอดเลือดสมอง
• โรคหลอดเลือดส่วนปลาย

HDL ต่ำ มักสัมพันธ์กับโรคหัวใจ โรคอ้วน เบาหวาน และภาวะเมตาบอลิกซินโดรม ส่วนิ พบได้บ่อยร่วมกับเบาหวาน โรคอ้วน ไขมันพอกตับ การดื่มแอลกอฮอล์ และภาวะดื้อต่ออินซูลิน

หากพบ LDL สูง + HDL ต่ำ + Triglyceride สูง ร่วมกัน เป็นรูปแบบที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยเบาหวานและ Metabolic Syndrome และสะท้อนความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดที่สูงขึ้น

ใครบ้างควรตรวจไขมันในเลือด?

กลุ่มที่ควรให้ความสำคัญกับการตรวจ ได้แก่

• ผู้ที่มีอายุ 20 ปีขึ้นไป
• ผู้ที่มีโรคอ้วน
• ผู้ป่วยเบาหวาน
• ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• ผู้สูบบุหรี่
• ผู้ที่มีประวัติโรคหัวใจในครอบครัว
• ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง
• ผู้ที่มีภาวะไขมันพอกตับ

ความถี่ในการตรวจอาจอยู่ที่ประมาณ ทุก 1–5 ปี ขึ้นกับระดับความเสี่ยงของแต่ละบุคคล

วิธีดูแลระดับไขมันในเลือด

แนวทางพื้นฐาน ได้แก่

• ลดอาหารทอดและไขมันอิ่มตัว
• ลดอาหารแปรรูป
• ลดเครื่องดื่มหวาน
• เพิ่มผัก ผลไม้ และธัญพืช
• ออกกำลังกายอย่างน้อยประมาณ 150 นาทีต่อสัปดาห์
• ควบคุมน้ำหนัก
• งดสูบบุหรี่
• ควบคุมเบาหวานและความดันโลหิต

ผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องใช้ยาลดไขมันตามการประเมินและคำแนะนำของแพทย์

สรุป

การแปลผลไขมันในเลือดไม่ควรดูตัวเลขเพียงค่าเดียว แต่ควรประเมินร่วมกันทั้ง

LDL + HDL + Triglyceride + ปัจจัยเสี่ยงของแต่ละบุคคล

โดยเฉพาะ LDL Cholestrol มีบทบาทสำคัญในการเกิดหลอดเลือดแดงแข็ง การตรวจสุขภาพและควบคุมไขมันให้อยู่ในเป้าหมายที่เหมาะสมกับระดับความเสี่ยง สามารถช่วยลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะยาวได้