5 สัญญาณเตือนหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท

5 สัญญาณเตือนหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท

หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท คืออะไร?

หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท หรือ Herniated Nucleus Pulposus (HNP) เป็นภาวะที่เนื้อเยื่อหมอนรองกระดูกสันหลังเคลื่อนหรือยื่นออกจากตำแหน่งปกติ จนอาจกดทับหรือกระตุ้นการอักเสบของรากประสาทที่อยู่ใกล้เคียง

หมอนรองกระดูกประกอบด้วยส่วนกลางที่มีลักษณะคล้ายเจล เรียกว่า Nucleus Pulposus และวงแหวนเส้นใยด้านนอก เรียกว่า Annulus Fibrosus ทำหน้าที่รองรับและกระจายแรงที่กระทำต่อกระดูกสันหลัง

เมื่อหมอนรองกระดูกเกิดความเสื่อมหรือฉีกขาด เนื้อเยื่อภายในอาจเคลื่อนออกมากดทับรากประสาท ทำให้เกิดอาการปวด ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง

ภาวะนี้พบได้บ่อยบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว โดยเฉพาะระดับ L4–L5 และ L5–S1 ซึ่งเป็นบริเวณที่ต้องรองรับน้ำหนักและการเคลื่อนไหวของร่างกายอย่างมาก

5 สัญญาณเตือนหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท

1. ปวดหลังส่วนล่างร้าวลงสะโพกและขา

อาการสำคัญอย่างหนึ่งของหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท คือ อาการปวดจากบริเวณหลังส่วนล่างหรือสะโพก ร้าวลงไปตามต้นขา น่อง หรือเท้า ซึ่งเรียกว่า Sciatica อาการปวดมักเกิดขึ้นข้างใดข้างหนึ่ง และอาจมีลักษณะปวดแปลบ ปวดแสบร้อน หรือปวดเหมือนมีกระแสไฟฟ้าวิ่งตามแนวขา

ทำไมจึงปวดร้าวลงขา?

เมื่อหมอนรองกระดูกเคลื่อนออกมากดทับรากประสาท อาจทำให้เกิดการบาดเจ็บและการอักเสบของเส้นประสาท สารสื่อกลางการอักเสบ เช่น TNF-α และ IL-1β มีส่วนทำให้รากประสาทไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้น สมองจึงรับรู้ความเจ็บปวดตามบริเวณที่รากประสาทนั้นทำหน้าที่รับความรู้สึก แม้ว่าบริเวณขาจะไม่ได้รับบาดเจ็บโดยตรงก็ตาม

ผู้ป่วยบางรายจึงมีอาการปวดขารุนแรงกว่าปวดหลัง และบางรายอาจมีอาการปวดร้าวลงขาโดยแทบไม่มีอาการปวดหลังเลย

2. มีอาการชาหรือรู้สึกเหมือนไฟฟ้าช็อตที่ขา

อาการชาตามต้นขา น่อง หรือเท้า รวมถึงความรู้สึกยิบ ๆ เหมือนเข็มทิ่ม หรือไฟฟ้าช็อต เป็นอีกสัญญาณที่อาจบ่งชี้ถึงความผิดปกติของรากประสาท

ทำไมหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทจึงทำให้เกิดอาการชา?

เมื่อรากประสาทถูกกดทับ การไหลเวียนเลือดและการนำกระแสประสาทอาจถูกรบกวน ทำให้สัญญาณรับความรู้สึกจากขาส่งกลับไปยังสมองได้ไม่สมบูรณ์ ผู้ป่วยจึงรู้สึกชาหรือรับสัมผัสลดลง ในขณะเดียวกัน รากประสาทที่อักเสบอาจเกิดการส่งกระแสประสาทผิดปกติ ทำให้รู้สึกปวดแปลบหรือคล้ายไฟฟ้าช็อต

ตำแหน่งของอาการชาอาจช่วยบ่งชี้รากประสาทที่ได้รับผลกระทบ เช่น

• รากประสาท L4 อาจทำให้ชาบริเวณหน้าแข้งด้านใน
• รากประสาท L5 อาจทำให้ชาบริเวณหลังเท้าและนิ้วหัวแม่เท้า
• รากประสาท S1 อาจทำให้ชาบริเวณด้านข้างเท้าหรือนิ้วก้อยเท้า

3. กล้ามเนื้อขาอ่อนแรง เดินสะดุด หรือเขย่งปลายเท้าไม่ได้

อาการกล้ามเนื้อขาอ่อนแรงเป็นสัญญาณที่ต้องให้ความสำคัญ เนื่องจากอาจแสดงว่ารากประสาทที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อเริ่มทำงานผิดปกติ ผู้ป่วยอาจสังเกตพบว่า

• เดินแล้วปลายเท้าตกหรือสะดุดพื้นบ่อย
• กระดกข้อเท้าหรือนิ้วหัวแม่เท้าขึ้นได้ลำบาก
• เขย่งปลายเท้าข้างเดียวไม่ได้
• ขาข้างหนึ่งมีแรงน้อยกว่าอีกข้างอย่างชัดเจน

ทำไมหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทจึงทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง?

ตามปกติ สมองจะส่งกระแสประสาทผ่านไขสันหลังและรากประสาทไปกระตุ้นให้กล้ามเนื้อหดตัว เมื่อรากประสาทถูกกดทับ อาจเกิดการบวม การอักเสบ และการนำกระแสประสาทบกพร่อง ทำให้กล้ามเนื้อได้รับสัญญาณกระตุ้นลดลง จึงเกิดอาการอ่อนแรง หากการกดทับรุนแรงหรือเกิดขึ้นเป็นเวลานาน อาจทำให้เส้นใยประสาทได้รับความเสียหาย และกล้ามเนื้ออาจลีบลงได้

4. ปวดหลังร้าวลงขามากขึ้นเมื่อไอ จาม หรือเบ่ง

ทำไมการไอ จาม หรือเบ่งจึงทำให้ปวดมากขึ้น?

ขณะไอ จาม หรือเบ่ง ความดันภายในช่องอกและช่องท้องจะเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ความดันในระบบหลอดเลือดดำรอบไขสันหลังและความดันน้ำไขสันหลังเพิ่มขึ้นชั่วคราว การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจกระตุ้นรากประสาทที่ถูกกดทับหรือมีการอักเสบอยู่แล้ว ทำให้เกิดอาการปวดร้าวลงขามากขึ้น

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน European Spine Journal พบว่า อาการปวดขาที่เพิ่มขึ้นขณะไอ จาม หรือเบ่ง มีความสัมพันธ์กับการตรวจพบหมอนรองกระดูกเคลื่อนและการกดทับรากประสาทจาก MRI

5. ปวดมากขึ้นเมื่อก้มตัวหรือนั่งเป็นเวลานาน

ทำไมการก้มตัวจึงกระตุ้นอาการปวด?

เมื่อก้มตัว กระดูกสันหลังส่วนเอวจะเกิดการเคลื่อนไหวแบบ Lumbar Flexion ทำให้แรงกระทำต่อหมอนรองกระดูกและเนื้อเยื่อรอบรากประสาทเปลี่ยนแปลงไป ในผู้ป่วยที่มีหมอนรองกระดูกเคลื่อน การเปลี่ยนแปลงของแรงดังกล่าวอาจกระตุ้นรากประสาทที่มีความไวต่อความเจ็บปวดอยู่แล้ว ทำให้เกิดอาการปวดร้าวลงขามากขึ้น นอกจากนี้ การนั่งในท่าก้มหลังต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้อาการเพิ่มขึ้นได้ในผู้ป่วยบางราย

อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล?

แม้ว่าผู้ป่วยหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาทจำนวนมากสามารถรักษาโดยไม่ต้องผ่าตัด แต่มีอาการบางอย่างที่อาจบ่งชี้ถึงการกดทับเส้นประสาทอย่างรุนแรง ได้แก่

• ขาอ่อนแรงอย่างรวดเร็วหรือรุนแรง
• ปัสสาวะไม่ออก หรือมีความผิดปกติใหม่ของการควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระ
• ชาบริเวณอวัยวะเพศ ฝีเย็บ หรือรอบทวารหนัก
• มีอาการผิดปกติของระบบประสาทที่ขาทั้งสองข้างร่วมกับอาการข้างต้น

หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท ตรวจวินิจฉัยอย่างไร?

การวินิจฉัยเริ่มต้นจากการซักประวัติและตรวจร่างกาย โดยแพทย์จะประเมินตำแหน่งอาการปวด การรับความรู้สึก กำลังกล้ามเนื้อ และปฏิกิริยาตอบสนองของเส้นประสาท รวมถึงการตรวจ Straight Leg Raising Test

ในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้ แพทย์อาจพิจารณาตรวจ MRI Lumbar Spine ซึ่งสามารถแสดงรายละเอียดของหมอนรองกระดูก รากประสาท และโครงสร้างภายในช่องไขสันหลังได้

หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาท จำเป็นต้องผ่าตัดหรือไม่?

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถมีอาการดีขึ้นได้ด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัด เช่น การปรับกิจกรรม การใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการปวด และการทำกายภาพบำบัดอย่างเหมาะสม

ในบางรายแพทย์อาจพิจารณาการฉีดยาสเตียรอยด์บริเวณช่องเหนือเยื่อหุ้มไขสันหลัง (Epidural Steroid Injection) เพื่อลดอาการปวดร้าวลงขาในระยะสั้น

ส่วนการผ่าตัดอาจมีความจำเป็นในผู้ป่วยที่มีอาการปวดร้าวลงขารุนแรงและไม่ตอบสนองต่อการรักษาแบบอนุรักษ์นิยม หรือมีความผิดปกติทางระบบประสาทที่รุนแรงหรือเพิ่มขึ้น ปัจจุบันมีวิธีผ่าตัดหลายรูปแบบ เช่น Microdiscectomy และ Endoscopic Discectomy โดยแพทย์จะเลือกวิธีที่เหมาะสมกับลักษณะของโรคและสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย