การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) คืออะไร? ความหมาย การแปลผล และโรคที่ตรวจพบได้

การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) คืออะไร?
ความหมาย การแปลผล และโรคที่ตรวจพบได้

CBC (Complete Blood Count) หรือการตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด เป็นการตรวจเลือดพื้นฐานที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในการตรวจสุขภาพ คัดกรองโรค และประเมินสุขภาพโดยรวม โดยวิเคราะห์องค์ประกอบสำคัญของเลือด 3 กลุ่ม ได้แก่ เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด.

แม้ใช้ตัวอย่างเลือดเพียงเล็กน้อย แต่ CBC สามารถให้ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับภาวะต่าง ๆ เช่น โลหิตจาง การติดเชื้อ ภูมิแพ้ โรคของเม็ดเลือด และความผิดปกติของไขกระดูกบางชนิด.

CBC ตรวจอะไรบ้าง?

1. เม็ดเลือดแดง (Red Blood Cell Series)

เม็ดเลือดแดงมีหน้าที่นำออกซิเจนจากปอดไปยังอวัยวะและเนื้อเยื่อต่าง ๆ ของร่างกาย ค่าที่ใช้ประเมิน ได้แก่ RBC, Hemoglobin (Hb), Hematocrit (Hct), MCV, MCH, MCHC และ RDW ซึ่งช่วยประเมินภาวะโลหิตจางและลักษณะความผิดปกติของเม็ดเลือดแดง.

ดัชนีเม็ดเลือดแดงโดยทั่วไปในหน้าเว็บ ได้แก่ MCV 80–100 fL, MCH 27–33 pg, MCHC 32–36 g/dL และ RDW 11.5–14.5% โดยช่วงอ้างอิงอาจแตกต่างกันเล็กน้อยในแต่ละห้องปฏิบัติการ.

2. เม็ดเลือดขาว (White Blood Cell Series)

เม็ดเลือดขาวเป็นส่วนสำคัญของระบบภูมิคุ้มกัน ทำหน้าที่ต่อสู้กับเชื้อโรคและสิ่งแปลกปลอม CBC จะดูทั้งจำนวนเม็ดเลือดขาวทั้งหมดและชนิดของเม็ดเลือดขาว เช่น Neutrophil, Lymphocyte, Monocyte, Eosinophil และ Basophil.

ค่ากลุ่มนี้ช่วยประเมินภาวะ ติดเชื้อ การอักเสบ ภูมิแพ้ และโรคทางโลหิตวิทยา.

3. เกล็ดเลือด (Platelet Series) เกล็ดเลือดช่วยในการห้ามเลือดและการสร้างลิ่มเลือดเมื่อเกิดบาดแผล ค่าหลัก ได้แก่ Platelet Count (PLT) และ Mean Platelet Volume (MPV).

ค่าที่หน้าเว็บใช้คือ Platelet Count 150,000–450,000 เซลล์/µL และ MPV 7.5–12 fL.

การแปลผล CBC เบื้องต้น

Hemoglobin ต่ำ ค่า Hb ต่ำ บ่งชี้ภาวะโลหิตจาง ซึ่งอาจสัมพันธ์กับ การขาดธาตุเหล็ก ธาลัสซีเมีย การขาดวิตามิน B12 การขาดโฟเลต โรคไตเรื้อรัง หรือโรคเรื้อรังบางชนิด ผู้ป่วยอาจมีอาการเหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ใจสั่น หรือเวียนศีรษะ.

MCV ต่ำ MCV < 80 fL เรียกว่า Microcytic Anemia มักพบในภาวะขาดธาตุเหล็กและธาลัสซีเมีย.

MCV สูง MCV > 100 fL เรียกว่า Macrocytic Anemia อาจพบในภาวะขาดวิตามิน B12 ขาดโฟเลต โรคตับ การดื่มแอลกอฮอล์เรื้อรัง หรือภาวะไทรอยด์ฮอร์โมนต่ำ.

WBC สูง เม็ดเลือดขาวสูงอาจสัมพันธ์กับ การติดเชื้อแบคทีเรีย ภาวะอักเสบ การใช้ยาสเตียรอยด์ หรือมะเร็งเม็ดเลือดขาวบางชนิด.

WBC ต่ำ เม็ดเลือดขาวต่ำอาจพบใน การติดเชื้อไวรัส โรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง ผลข้างเคียงจากยา หรือโรคของไขกระดูก.

Eosinophil สูง มักสัมพันธ์กับ โรคภูมิแพ้ หอบหืด ผื่นแพ้ยา และการติดพยาธิ.

Platelet ต่ำ เกล็ดเลือดต่ำอาจพบใน ไข้เลือดออก โรคภูมิคุ้มกันทำลายเกล็ดเลือด (ITP) โรคตับ หรือโรคไขกระดูก หากต่ำมากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเลือดออกผิดปกติ.

Platelet สูง อาจสัมพันธ์กับ การอักเสบเรื้อรัง ภาวะขาดธาตุเหล็ก ภาวะหลังผ่าตัด หรือโรคไขกระดูก เช่น Essential Thrombocythemia.

CBC ช่วยคัดกรองโรคอะไรได้บ้าง? CBC สามารถช่วยคัดกรองหรือนำไปสู่การตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมในภาวะต่าง ๆ เช่น โลหิตจาง ธาลัสซีเมีย ขาดธาตุเหล็ก การติดเชื้อแบคทีเรียหรือไวรัส ภูมิแพ้ ไข้เลือดออก ความผิดปกติของเกล็ดเลือด มะเร็งเม็ดเลือดขาว และโรคไขกระดูกบางชนิด.

CBC อย่างเดียววินิจฉัยโรคได้หรือไม่? ไม่สามารถใช้ CBC เพียงอย่างเดียวเพื่อยืนยันโรคได้ ผลตรวจต้องพิจารณาร่วมกับอาการ ประวัติการเจ็บป่วย การตรวจร่างกาย และอาจต้องมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น Ferritin, Iron Profile, Vitamin B12, Reticulocyte Count, Peripheral Blood Smear หรือการตรวจไขกระดูก ตามข้อบ่งชี้.

สรุปจำง่าย

RBC / Hb / Hct → ดูภาวะโลหิตจาง

MCV → ช่วยจำแนกลักษณะของโลหิตจาง

WBC → ดูการติดเชื้อ การอักเสบ และระบบภูมิคุ้มกัน

Eosinophil → อาจสัมพันธ์กับภูมิแพ้หรือพยาธิ

Platelet → ประเมินระบบการห้ามเลือด

ดังนั้น CBC เป็นการตรวจพื้นฐานที่ให้ข้อมูลได้มาก แต่ค่าที่สูงหรือต่ำไม่ได้หมายถึงโรคใดโรคหนึ่งโดยตรง ต้องแปลผลร่วมกับอาการและผลตรวจอื่นเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง.