สัญญาณของการติดสุรา รู้ให้ทันก่อนสายเกินแก้

สัญญาณของการติดสุรา รู้ให้ทันก่อนสายเกินแก้

หลายคนเชื่อว่าการติดสุราต้องเป็นคนที่ดื่มหนักทุกวันหรือมีอาการเมาจนขาดสติเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง ภาวะติดสุราสามารถเกิดขึ้นได้แม้ในผู้ที่ยังทำงานได้ตามปกติ มีหน้าที่การงานดี และไม่ได้ดื่มจนเมาทุกครั้ง

องค์การอนามัยโลก (WHO) และสมาคมจิตแพทย์อเมริกัน (American Psychiatric Association) จัดภาวะติดสุราอยู่ในกลุ่มโรค Alcohol Use Disorder (AUD) ซึ่งเป็นโรคเรื้อรังที่ส่งผลต่อสมอง พฤติกรรม สุขภาพร่างกาย และคุณภาพชีวิต

การสังเกตสัญญาณเตือนตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยให้สามารถเข้ารับการดูแลรักษาได้อย่างทันท่วงที ลดความเสี่ยงต่อโรคแทรกซ้อนและผลกระทบต่อชีวิตในระยะยาว

ภาวะติดสุราคืออะไร?

ภาวะติดสุรา คือ ภาวะที่บุคคลสูญเสียความสามารถในการควบคุมการดื่มแอลกอฮอล์ แม้จะทราบว่าการดื่มนั้นส่งผลเสียต่อสุขภาพ ครอบครัว การงาน หรือสังคม โรคนี้เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของระบบประสาทในสมอง โดยเฉพาะระบบรางวัล (Reward System) ที่เกี่ยวข้องกับสารสื่อประสาทโดปามีน (Dopamine) ทำให้ผู้ดื่มรู้สึกพึงพอใจและต้องการดื่มซ้ำ เมื่อดื่มเป็นเวลานาน สมองจะปรับตัวจนเกิดภาวะพึ่งพาแอลกอฮอล์

สัญญาณเตือนของการติดสุรา

1. ดื่มมากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้ได้ผลเหมือนเดิม ภาวะนี้เรียกว่า Tolerance

ตัวอย่างเช่น

• เดิมดื่มเบียร์เพียง 1 กระป๋องก็รู้สึกผ่อนคลาย
• ต่อมาต้องดื่ม 2–3 กระป๋องจึงรู้สึกเหมือนเดิม
• ต้องเพิ่มปริมาณการดื่มขึ้นเรื่อย ๆ

หากพบว่าปริมาณการดื่มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของการพึ่งพาแอลกอฮอล์

2. ควบคุมปริมาณการดื่มไม่ได้ ผู้ที่เริ่มมีภาวะติดสุรามักพบว่า

• ตั้งใจจะดื่มเพียงเล็กน้อย แต่ดื่มมากกว่าที่วางแผนไว้
• หยุดดื่มไม่ได้เมื่อเริ่มดื่ม
• พยายามลดหรือเลิกดื่มหลายครั้งแต่ไม่สำเร็จ

อาการเหล่านี้สะท้อนถึงการสูญเสียความสามารถในการควบคุมพฤติกรรมการดื่ม

3. คิดถึงการดื่มอยู่บ่อยครั้ง ในทางการแพทย์เรียกว่า Craving

ลักษณะที่พบได้ เช่น

• รอเวลาเลิกงานเพื่อดื่ม
• คิดถึงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
• รู้สึกอยากดื่มเมื่อเครียด เหงา หรือมีปัญหา

หากแอลกอฮอล์เริ่มเข้ามามีบทบาทสำคัญในความคิดและชีวิตประจำวันมากขึ้น ควรระมัดระวังว่าอาจกำลังเข้าสู่ภาวะพึ่งพาแอลกอฮอล์

4. ดื่มเพื่อคลายเครียดหรือช่วยให้นอนหลับ หลายคนเริ่มดื่มเพราะเชื่อว่าแอลกอฮอล์ช่วยให้ผ่อนคลายหรือหลับง่ายขึ้น แม้แอลกอฮอล์จะทำให้ง่วงในช่วงแรก แต่กลับรบกวนคุณภาพการนอนในระยะยาว ทำให้

• หลับไม่ลึก
• ตื่นกลางดึกบ่อย
• อ่อนเพลียในตอนเช้า

การใช้แอลกอฮอล์เป็นวิธีจัดการความเครียดหรือปัญหาการนอน ถือเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญต่อการติดสุรา

5. มีอาการผิดปกติเมื่อไม่ได้ดื่ม เมื่อร่างกายเริ่มพึ่งพาแอลกอฮอล์ การหยุดดื่มอาจทำให้เกิดอาการขาดแอลกอฮอล์ (Alcohol Withdrawal) อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• มือสั่น
• ใจสั่น
• เหงื่อออกมาก
• กระสับกระส่าย
• วิตกกังวล
• นอนไม่หลับ

ในรายที่รุนแรงอาจเกิด

• ชัก
• ประสาทหลอน
• สับสน
• Delirium Tremens ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์

6. ยังคงดื่มต่อแม้เกิดผลเสียต่อสุขภาพ ตัวอย่างเช่น

• ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคตับ แต่ยังดื่มต่อ
• ความดันโลหิตสูงขึ้นจากการดื่ม
• เกิดปัญหาครอบครัวหรือการงานจากการดื่ม แต่ไม่สามารถหยุดได้

การดื่มต่อแม้ทราบถึงผลเสีย เป็นลักษณะสำคัญของโรคติดสุรา

7. กิจกรรมในชีวิตเริ่มเปลี่ยนไปเพราะแอลกอฮอล์ ผู้ที่มีภาวะติดสุราอาจ

• ลดการทำกิจกรรมที่เคยชอบ
• หลีกเลี่ยงสังคมที่ไม่มีการดื่ม
• ใช้เวลาส่วนใหญ่กับการหาเครื่องดื่ม ดื่ม หรือฟื้นตัวจากอาการเมาค้าง

ส่งผลให้คุณภาพชีวิตและความสัมพันธ์กับคนรอบข้างลดลง

ผลกระทบของการติดสุราต่อสุขภาพ

1. โรคตับ

• ไขมันพอกตับ
• ตับอักเสบจากแอลกอฮอล์
• ตับแข็ง
• มะเร็งตับ

2. โรคหัวใจและหลอดเลือด

• ความดันโลหิตสูง
• หัวใจเต้นผิดจังหวะ
• กล้ามเนื้อหัวใจเสื่อม

3. โรคทางสมองและระบบประสาท

• ความจำเสื่อม
• สมาธิลดลง
• ปลายประสาทอักเสบ
• ภาวะสมองเสื่อมจากแอลกอฮอล์

4. โรคมะเร็ง องค์การอนามัยโลกระบุว่า การดื่มแอลกอฮอล์เพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งหลายชนิด ได้แก่

• มะเร็งช่องปาก
• มะเร็งคอหอย
• มะเร็งหลอดอาหาร
• มะเร็งตับ
• มะเร็งลำไส้ใหญ่
• มะเร็งเต้านม

แบบคัดกรองเบื้องต้น CAGE

ลองถามตนเองด้วยคำถาม 4 ข้อ

• C – Cut Down เคยคิดอยากลดการดื่มหรือไม่?
• A – Annoyed เคยรู้สึกรำคาญเมื่อมีคนเตือนเรื่องการดื่มหรือไม่?
• G – Guilty เคยรู้สึกผิดเกี่ยวกับการดื่มหรือไม่?
• E – Eye-opener เคยต้องดื่มแอลกอฮอล์ตอนเช้าเพื่อให้รู้สึกดีขึ้นหรือไม่?

หากตอบว่า "ใช่" ตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินเพิ่มเติม

เมื่อใดควรพบแพทย์?

ควรปรึกษาแพทย์หากพบว่า

• ดื่มทุกวันจนรู้สึกว่าขาดไม่ได้
• ปริมาณการดื่มเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
• พยายามเลิกดื่มแต่ไม่สำเร็จ
• มีอาการมือสั่น ใจสั่น หรือกระสับกระส่ายเมื่อไม่ได้ดื่ม
• ผลตรวจสุขภาพเริ่มพบความผิดปกติของตับหรืออวัยวะอื่น

การรักษาภาวะติดสุราในปัจจุบันมีทั้งการดูแลทางการแพทย์ การปรับพฤติกรรม การบำบัดทางจิตใจ และการใช้ยาช่วยลดความอยากดื่ม ซึ่งสามารถช่วยให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีได้

ภาวะติดสุราไม่ได้วัดจากปริมาณที่ดื่มเพียงอย่างเดียว แต่เป็นภาวะที่ผู้ดื่มสูญเสียความสามารถในการควบคุมการดื่ม เกิดความอยากดื่มอย่างต่อเนื่อง และยังคงดื่มต่อแม้จะเกิดผลเสียต่อสุขภาพและชีวิต

หากพบสัญญาณเตือน เช่น ดื่มมากขึ้นเรื่อย ๆ ควบคุมการดื่มไม่ได้ ดื่มเพื่อคลายเครียด หรือมีอาการผิดปกติเมื่อหยุดดื่ม ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและดูแลอย่างเหมาะสม