โรคอ้วนไม่จำเป็นต้องรักษาทุกคน แต่ในบางคน “ควรรักษา” ก่อนเกิดโรคแทรกซ้อน

โรคอ้วนไม่จำเป็นต้องรักษาทุกคน แต่ในบางคน “ควรรักษา” ก่อนเกิดโรคแทรกซ้อน

ในชีวิตประจำวัน หลายคนมองการลดน้ำหนักเป็นเรื่องของรูปร่างหรือความสวยงาม จึงเลือกใช้วิธีควบคุมอาหารหรือออกกำลังกายด้วยตนเองก่อนเสมอ ซึ่งเป็นแนวทางที่เหมาะสมในผู้ที่มีน้ำหนักเกินเล็กน้อย

อย่างไรก็ตาม ในทางการแพทย์ โรคอ้วนจัดเป็น โรคเรื้อรังทางเมตาบอลิซึม ไม่ต่างจากเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง และในผู้ป่วยบางกลุ่ม การพยายามลดน้ำหนักด้วยตนเองเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ จำเป็นต้องได้รับการประเมินและรักษาอย่างเป็นระบบดังนั้นคำถามสำคัญไม่ใช่ “อ้วนหรือไม่อ้วน” แต่คือ “ถึงเวลารักษาหรือยัง”

แนวทางเวชปฏิบัติสากลกำหนดให้การรักษาโรคอ้วนทางการแพทย์ควรพิจารณาเมื่อเข้าเกณฑ์ต่อไปนี้

1. ดัชนีมวลกาย (BMI) ≥ 30 kg/m² จัดอยู่ในกลุ่มโรคอ้วนโดยสมบูรณ์ มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นชัดเจนต่อ

เบาหวานชนิดที่ 2

ความดันโลหิตสูง

โรคหัวใจและหลอดเลือด

ไขมันพอกตับ

2. BMI ≥ 27 kg/m² ร่วมกับโรคร่วม แม้น้ำหนักจะไม่ถึงเกณฑ์อ้วนมาก แต่หากมีโรคเมตาบอลิซึมร่วม เช่น

เบาหวาน

ความดันโลหิตสูง

ไขมันในเลือดสูง

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ถือว่าโรคอ้วนเริ่มส่งผลต่อสุขภาพแล้ว ควรได้รับการรักษาเพื่อป้องกันโรครุนแรงในอนาคต

3. ลดเองแล้วโยโย่หลายครั้ง

ผู้ที่ลดน้ำหนักได้ แต่กลับมาเพิ่มซ้ำหลายรอบ มักมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนควบคุมพลังงาน เช่น

leptin ลดลง

ghrelin เพิ่มขึ้น

อัตราการเผาผลาญลดลง

สภาวะนี้เรียกว่า metabolic adaptation ทำให้การลดน้ำหนักด้วยพฤติกรรมเพียงอย่างเดียวทำได้ยากในระยะยาว

โรคอ้วนไม่ใช่ภาวะที่เกิดผลกระทบทันที แต่ค่อย ๆ ทำลายระบบเมตาบอลิซึม ลำดับการเกิดโรคโดยทั่วไปคือ

1. น้ำหนักเพิ่ม

2. ดื้อต่ออินซูลิน

3. น้ำตาลสูง

4. เบาหวาน

5. หลอดเลือดเสื่อม

ผู้ป่วยจำนวนมากจึงมาพบแพทย์เมื่อเกิดโรคแล้ว ทั้งที่กระบวนการเริ่มมานานหลายปี

การรักษา

ในอดีต ผู้ป่วยมักได้รับการรักษาเมื่อเกิดโรคแทรกซ้อนแล้ว แต่แนวคิดสมัยใหม่คือ รักษาปัจจัยเสี่ยงก่อนเกิดโรคโรคอ้วนจึงเปรียบเหมือนความดันโลหิตสูง ยิ่งรักษาเร็ว ยิ่งป้องกันภาวะแทรกซ้อนได้มาก

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องรักษาโรคอ้วน แต่บางคนควรเริ่มรักษาก่อนเกิดโรครุนแรงผู้ที่ควรได้รับการประเมิน ได้แก่

BMI ≥ 30

BMI ≥ 27 ร่วมโรคเมตาบอลิซึม

ลดเองแล้วน้ำหนักกลับซ้ำ

การรักษาที่ถูกต้องช่วยทั้งลดน้ำหนักและลดโรคในอนาคตการเริ่มรักษาเร็ว ไม่ใช่ความพ่ายแพ้ แต่คือการดูแลสุขภาพอย่างมีเหตุผล