GERD หรือโรคกรดไหลย้อน คืออะไร? อาการ สาเหตุ และแนวทางรักษาตามวารสารทางการแพทย์

GERD หรือโรคกรดไหลย้อน คืออะไร?
อาการ สาเหตุ และแนวทางรักษา

GERD (Gastroesophageal Reflux Disease) หรือโรคกรดไหลย้อน คือภาวะที่กรดหรือสารจากกระเพาะอาหารไหลย้อนขึ้นไปยังหลอดอาหาร ทำให้เยื่อบุหลอดอาหารระคายเคืองหรืออักเสบ ปกติร่างกายมี หูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง (Lower Esophageal Sphincter) ช่วยป้องกันการไหลย้อน แต่เมื่อกลไกนี้ทำงานผิดปกติจึงเกิดอาการกรดไหลย้อนได้.

อาการของโรคกรดไหลย้อน

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• แสบร้อนกลางอก โดยเฉพาะหลังอาหารหรือเวลานอนราบ
• เรอเปรี้ยว หรือมีรสเปรี้ยว/ขมย้อนขึ้นมาที่คอหรือปาก
• แน่นหน้าอก
• จุกคอ หรือรู้สึกเหมือนมีก้อนในคอ
• ไอเรื้อรัง โดยเฉพาะกลางคืนหรือหลังนอน
• เสียงแหบเรื้อรังจากการระคายเคืองบริเวณกล่องเสียง.

กรดไหลย้อนต่างจากโรคกระเพาะอย่างไร?

โรคกรดไหลย้อน (GERD) มักมีอาการเด่นคือ แสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว และอาการสัมพันธ์กับการนอนราบหรือหลังรับประทานอาหาร

ส่วนที่มักเรียกว่า โรคกระเพาะ จะพบอาการอย่าง ปวดลิ้นปี่ แน่นท้อง จุกเสียด หรือปวดสัมพันธ์กับมื้ออาหาร อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยบางรายสามารถมีทั้งสองภาวะร่วมกันได้.

ปัจจัยที่กระตุ้นหรือเพิ่มความเสี่ยง

1. โรคอ้วน

โดยเฉพาะการมีไขมันสะสมบริเวณหน้าท้อง ซึ่งเพิ่มแรงดันภายในช่องท้องและทำให้กรดไหลย้อนขึ้นได้ง่าย.

2. รับประทานอาหารมื้อดึก

การนอนทันทีหลังรับประทานอาหารเพิ่มโอกาสที่อาหารและกรดจะไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร.

3. อาหารและเครื่องดื่มบางชนิด

ตัวกระตุ้นที่พบได้ เช่น

• อาหารไขมันสูง
• อาหารทอด
• ช็อกโกแลต
• คาเฟอีน
• แอลกอฮอล์
• อาหารรสจัด.

4. การสูบบุหรี่

การสูบบุหรี่อาจส่งผลต่อการทำงานของหูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง ทำให้เกิดกรดไหลย้อนได้ง่ายขึ้น.

5. ความเครียดและการนอนหลับไม่ดี

ความเครียดและคุณภาพการนอนที่ไม่ดีสามารถสัมพันธ์กับความรุนแรงของอาการ GERD ได้.

สัญญาณอันตรายที่ควรพบแพทย์

แม้ GERD ส่วนใหญ่มักควบคุมอาการได้ แต่หากมีอาการต่อไปนี้ควรเข้ารับการประเมินเพิ่มเติม

• กลืนติด
• กลืนเจ็บ
• น้ำหนักลดผิดปกติ
• อาเจียนเป็นเลือด
• ถ่ายดำ
• ซีด
• เจ็บหน้าอกผิดปกติ.

อาการเหล่านี้อาจสะท้อนความผิดปกติที่มากกว่ากรดไหลย้อนทั่วไป จึงไม่ควรปล่อยไว้โดยไม่ตรวจหาสาเหตุ.

การวินิจฉัย

ในผู้ที่มีอาการเข้าได้กับโรคกรดไหลย้อน แพทย์อาจเริ่มจาก การซักประวัติและทดลองรักษา ก่อน แต่ในบางรายอาจจำเป็นต้องทำ Gastroscopy หรือการส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น เพื่อประเมินความผิดปกติ เช่น

• หลอดอาหารอักเสบ
• แผล
• ภาวะแทรกซ้อน
• Barrett’s Esophagus.

แนวทางการรักษา

1. ปรับพฤติกรรม

ถือเป็นหัวใจสำคัญของการควบคุม GERD ได้แก่

• ลดน้ำหนักหากมีน้ำหนักเกิน
• หลีกเลี่ยงอาหารมื้อดึก
• ไม่นอนทันทีหลังรับประทานอาหาร
• ยกหัวเตียงขณะนอน
• ลดอาหารไขมันสูง
• ลดแอลกอฮอล์และคาเฟอีน
• งดสูบบุหรี่.

2. ยาลดการหลั่งกรด

ยาหลักที่ใช้คือกลุ่ม Proton Pump Inhibitors (PPI) เช่น

• Omeprazole
• Esomeprazole
• Pantoprazole

ยากลุ่มนี้ช่วยลดการสร้างกรดในกระเพาะและช่วยให้การอักเสบของหลอดอาหารดีขึ้น.

3. การรักษาด้วยการส่องกล้องหรือผ่าตัด

อาจพิจารณาในผู้ป่วยบางราย เช่น อาการรุนแรง ไม่ตอบสนองต่อยา มีภาวะแทรกซ้อน หรือมีเหตุให้ต้องใช้ยาระยะยาว โดยต้องประเมินความเหมาะสมเป็นรายบุคคล.

สรุปจำง่าย

• GERD = กรดหรือสารจากกระเพาะไหลย้อนขึ้นหลอดอาหาร
• แสบร้อนกลางอก + เรอเปรี้ยว + เป็นหลังอาหาร/เมื่อนอนราบ
• → เป็นอาการสำคัญที่ชวนให้นึกถึงกรดไหลย้อน
• สิ่งที่ช่วยลดอาการได้คือ ลดน้ำหนักหากน้ำหนักเกิน ไม่กินมื้อดึก ไม่นอนทันทีหลังอาหาร ลดอาหารไขมันสูง แอลกอฮอล์ คาเฟอีน และงดบุหรี่
• หากมี กลืนติด กลืนเจ็บ น้ำหนักลด อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ซีด หรือเจ็บหน้าอกผิดปกติ → ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม.