ตรวจภูมิแพ้อาหารจากการเจาะเลือด (Food Allergen-Specific IgE Testing): เข้าใจหลักการ แปลผลให้ถูกต้อง

ตรวจภูมิแพ้อาหารจากการเจาะเลือด
Food Allergen-Specific IgE Testing: เข้าใจหลักการ แปลผลให้ถูกต้อง

โรคภูมิแพ้อาหาร (Food Allergy) เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อโปรตีนในอาหารบางชนิดอย่างผิดปกติ อาการมีได้ตั้งแต่ผื่นคัน ลมพิษ หรือบวม ไปจนถึงภาวะแพ้รุนแรงเฉียบพลัน Anaphylaxis การวินิจฉัยให้ถูกต้องจึงสำคัญ เพราะช่วยลดความเสี่ยงจากการแพ้ และช่วยป้องกันการงดอาหารโดยไม่จำเป็น.

IgE เกี่ยวข้องกับการแพ้อาหารอย่างไร?

Immunoglobulin E (IgE) มีบทบาทสำคัญในปฏิกิริยาภูมิแพ้แบบทันที หรือ Type I Hypersensitivity เมื่อร่างกายสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ จะสร้าง IgE ที่จำเพาะต่อสารนั้น และ IgE จะไปจับกับเซลล์ Mast Cell และ Basophil.

เมื่อได้รับสารก่อภูมิแพ้ซ้ำ เซลล์เหล่านี้จะหลั่งสารก่อการอักเสบ เช่น Histamine ส่งผลให้เกิดอาการ เช่น ลมพิษ บวม หรือหายใจลำบาก.

การตรวจ IgE มี 2 แบบหลัก

1. Total IgE

เป็นการวัดระดับ IgE รวมในกระแสเลือด ใช้ช่วยประเมินแนวโน้มของภาวะภูมิแพ้โดยรวม แต่ ไม่สามารถระบุได้ว่าแพ้อาหารหรือสารชนิดใดโดยเฉพาะ.

2. Specific IgE หรือ sIgE

เป็นการตรวจหา IgE ที่จำเพาะต่อสารก่อภูมิแพ้แต่ละชนิด เช่น กุ้ง นม ไข่ ถั่ว และแป้งสาลี ผลอาจรายงานเป็นค่าปริมาณหน่วย kUA/L หรือแบ่งเป็นระดับ Class 0–6.

ผล Specific IgE แปลว่า “แพ้” แน่นอนหรือไม่?

ไม่เสมอไป

ค่าที่สูงขึ้นสัมพันธ์กับ โอกาส ที่จะเกิดอาการแพ้ แต่การตรวจพบ Specific IgE เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าผู้ป่วยจะแพ้อาหารชนิดนั้นจริง เพราะบางคนอาจมีเพียงภาวะ Sensitization คือมี IgE ต่อสารนั้น แต่รับประทานแล้วไม่เกิดอาการ.

ดังนั้นการแปลผลควรพิจารณาร่วมกับ

• ประวัติอาการ
• ความสัมพันธ์ระหว่างอาหารที่รับประทานกับอาการ
• การตรวจอื่น เช่น Skin Prick Test
• Oral Food Challenge ในกรณีที่เหมาะสม.

ใครบ้างที่เหมาะกับการตรวจ Specific IgE?

การตรวจนี้อาจเหมาะกับผู้ที่มี ลมพิษ บวม แน่นหน้าอก หรืออาการสงสัยแพ้อาหารหลังรับประทานอาหาร, ผู้ที่เคยมี Anaphylaxis, เด็กที่สงสัยแพ้อาหารหลายชนิด รวมถึงใช้ติดตามแนวโน้มของภูมิแพ้อาหารในผู้ป่วยบางราย.

ข้อจำกัดของการตรวจ

Specific IgE มีประโยชน์ในการช่วยวินิจฉัย แต่มีข้อจำกัด เช่น

• อาจพบผลบวกทั้งที่รับประทานอาหารแล้วไม่มีอาการ
• ไม่สามารถใช้บอกความรุนแรงของอาการแพ้ได้
• อาจเกิด Cross-reactivity ระหว่างอาหารที่มีโปรตีนคล้ายกัน
• บางคนมีอาการแพ้จริง แต่ค่า IgE อาจไม่สูง
• สามารถตรวจพบ IgE ต่ออาหารบางชนิดได้ แม้ไม่เคยรับประทานอาหารนั้นโดยตรง.

ตัวอย่างของ Cross-reactivity คือ ผู้ที่แพ้อาหารทะเลชนิดหนึ่ง เช่น กุ้ง อาจมีปฏิกิริยากับอาหารในกลุ่มใกล้เคียง เช่น ปูหรือ Lobster ได้ แต่รูปแบบการแพ้แตกต่างกันในแต่ละบุคคล.

หลักสำคัญในการใช้ผลตรวจ IgE

ผลตรวจควรใช้เป็น “เครื่องมือช่วยวินิจฉัย” ไม่ใช่ตัวตัดสินเพียงอย่างเดียว และไม่ควรงดอาหารหลายชนิดจากผลเลือดเพียงอย่างเดียว หากผลตรวจไม่สอดคล้องกับอาการ แพทย์อาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม.

สรุปจำง่าย

• Total IgE → ดูแนวโน้มภูมิแพ้โดยรวม
• Specific IgE → ตรวจหา IgE ต่ออาหารแต่ละชนิด
• Specific IgE เป็นบวก ≠ แพ้อาหารแน่นอน
• ค่า IgE สูง ≠ อาการจะรุนแรงเสมอไป

การวินิจฉัยภูมิแพ้อาหารที่แม่นยำจึงต้องดู ผลตรวจ + ประวัติการรับประทานอาหาร + อาการที่เกิดขึ้นจริง ร่วมกัน เพื่อหลีกเลี่ยงการจำกัดอาหารโดยไม่จำเป็น.