วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Flu Vaccine) เปรียบเทียบวัคซีนแบบฉีด (Injection) และ วัคซีนแบบพ่นจมูก (Nasal Spray) ด้านประสิทธิผลและผลข้างเคียง

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Flu Vaccine) เปรียบเทียบวัคซีนแบบฉีด (Injection) และ วัคซีนแบบพ่นจมูก (Nasal Spray) ด้านประสิทธิผลและผลข้างเคียง

ไข้หวัดใหญ่ (Influenza) เป็นโรคติดเชื้อทางเดินหายใจที่พบได้ทุกปี และอาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ การกำเริบของโรคหัวใจหรือโรคปอดเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคประจำตัว

การฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่เป็นวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพและได้รับการแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขทั่วโลก ปัจจุบันวัคซีนไข้หวัดใหญ่มี 2 รูปแบบหลัก ได้แก่ วัคซีนชนิดฉีด และ วัคซีนชนิดพ่นจมูก ซึ่งมีลักษณะการออกฤทธิ์ ประสิทธิผล และผลข้างเคียงแตกต่างกันบางประการ

รูปแบบของวัคซีนไข้หวัดใหญ่

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดฉีด (Inactivated Influenza Vaccine: IIV)

เป็นวัคซีนเชื้อตาย ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ โดยทั่วไปสามารถใช้ได้ตั้งแต่อายุ 6 เดือนขึ้นไป รวมถึงหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง วัคซีนชนิดนี้เป็นรูปแบบที่ใช้แพร่หลายที่สุด และมีข้อมูลด้านความปลอดภัยจำนวนมาก

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ชนิดพ่นจมูก (Live Attenuated Influenza Vaccine: LAIV)

เป็นวัคซีนเชื้อเป็นที่ถูกทำให้อ่อนฤทธิ์ พ่นเข้าสู่โพรงจมูก ออกแบบมาเพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันบริเวณเยื่อบุทางเดินหายใจ เหมาะสำหรับผู้ที่มีสุขภาพแข็งแรง อายุประมาณ 2–49 ปี และไม่เหมาะกับบางกลุ่ม เช่น หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

ประสิทธิผลในการป้องกันโรค

ทั้งวัคซีนชนิดฉีดและชนิดพ่นจมูกมีเป้าหมายเดียวกัน คือการกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันให้ร่างกายสามารถจดจำและต่อต้านเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ได้อย่างรวดเร็วเมื่อมีการติดเชื้อจริง

วัคซีนแบบฉีด (IIV)

มีหลักฐานชัดเจนว่าสามารถลดความเสี่ยงการป่วยจากไข้หวัดใหญ่ ลดความรุนแรงของโรค ลดการนอนโรงพยาบาล และลดอัตราการเสียชีวิตในกลุ่มเสี่ยงได้อย่างมีนัยสำคัญ ประสิทธิผลโดยรวมมักอยู่ในช่วงประมาณ 40–60% ในฤดูกาลที่สายพันธุ์วัคซีนตรงกับเชื้อที่ระบาด และอาจสูงกว่านี้ในบางปี

วัคซีนแบบพ่นจมูก (LAIV)

จุดเด่นคือการกระตุ้นภูมิคุ้มกันเฉพาะที่บริเวณเยื่อบุจมูกและทางเดินหายใจส่วนต้น ซึ่งเป็นด่านแรกของการติดเชื้อ งานวิจัยหลายฉบับพบว่าในเด็กและวัยรุ่น วัคซีนชนิดพ่นจมูกมีประสิทธิผลใกล้เคียง หรือในบางฤดูกาลอาจดีกว่าวัคซีนชนิดฉีด อย่างไรก็ตาม ในผู้ใหญ่ ประสิทธิผลโดยรวมถือว่าไม่แตกต่างจากวัคซีนฉีดอย่างมีนัยสำคัญ

โดยสรุป ทั้งสองชนิดมีประสิทธิผลในการป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ในระดับใกล้เคียงกัน ความแตกต่างขึ้นกับอายุ สุขภาพของผู้รับวัคซีน และความตรงกันของสายพันธุ์วัคซีนกับเชื้อที่ระบาดในปีนั้น

ผลข้างเคียงและความปลอดภัย

ผลข้างเคียงของวัคซีนชนิดฉีด

• ปวด บวม หรือแดงบริเวณที่ฉีด
• ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
• มีไข้ต่ำ ๆ ชั่วคราว

อาการเหล่านี้มักไม่รุนแรงและหายได้เองภายใน 1–3 วัน ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบได้น้อยมาก

ผลข้างเคียงของวัคซีนชนิดพ่นจมูก

• คัดจมูก น้ำมูกไหล
• เจ็บคอ ไอ หรือจาม
• ไข้ต่ำ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก

อาการส่วนใหญ่เป็นเพียงเล็กน้อยและหายเองได้เช่นกัน ทั้งนี้วัคซีนชนิดพ่นจมูกไม่แนะนำในหญิงตั้งครรภ์ ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวบางชนิด เนื่องจากเป็นวัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์

ที่สำคัญ วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทั้งสองแบบไม่สามารถทำให้เกิดโรคไข้หวัดใหญ่จริงได้ อาการคล้ายไข้หวัดที่พบหลังฉีดหรือพ่นวัคซีนเกิดจากการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน ไม่ใช่การติดเชื้อ

ควรเลือกวัคซีนแบบใด?

ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีโรคเรื้อรัง หรือภูมิคุ้มกันต่ำ → แนะนำวัคซีนชนิดฉีด

เด็กโต วัยรุ่น หรือวัยทำงานที่สุขภาพแข็งแรง และกังวลเรื่องการฉีดเข็ม → อาจพิจารณาวัคซีนชนิดพ่นจมูก ภายใต้คำแนะนำของแพทย์

ทุกคนควรรับวัคซีน เป็นประจำทุกปี เนื่องจากเชื้อไข้หวัดใหญ่มีการเปลี่ยนแปลงสายพันธุ์ตลอดเวลา

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทั้งแบบฉีดและแบบพ่นจมูกเป็นเครื่องมือสำคัญในการลดการป่วยและภาวะแทรกซ้อนจากไข้หวัดใหญ่ มีความปลอดภัยสูงและประสิทธิผลดี ความแตกต่างหลักอยู่ที่กลุ่มอายุที่เหมาะสม วิธีการให้วัคซีน และลักษณะผลข้างเคียง การเลือกใช้วัคซีนที่เหมาะสมควรพิจารณาร่วมกับแพทย์ เพื่อให้ได้การป้องกันที่ดีที่สุดสำหรับแต่ละบุคคล