ทำไมคนตั้งครรภ์จึงอยากกินอาหารแปลกๆ

ทำไมคนตั้งครรภ์จึงอยากกินอาหารแปลกๆ?

หลายคนเคยได้ยินเรื่องราวของหญิงตั้งครรภ์ที่อยากรับประทานอาหารแปลก ๆ เช่น มะม่วงดิบกับน้ำปลา พริกเกลือ ไอศกรีมกับของเค็ม หรือบางรายถึงขั้นอยากกินน้ำแข็ง ดิน แป้ง ชอล์ก หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร จนกลายเป็นเรื่องเล่าที่พบได้บ่อยในสังคม

แท้จริงแล้ว ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์เป็นเรื่องปกติที่พบได้ แต่หากมีความอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร อาจไม่ใช่เพียงอาการแพ้ท้องหรือความอยากอาหารธรรมดา แต่อาจเป็น สัญญาณของภาวะขาดธาตุเหล็กหรือโรคโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งควรได้รับการประเมินโดยแพทย์

ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์เกิดจากอะไร?

ประมาณ 50–90% ของหญิงตั้งครรภ์ รายงานว่ามีความอยากอาหาร (Food Craving) ในช่วงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะในไตรมาสที่ 1 และ 2

แม้ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่เชื่อว่าเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน ได้แก่

1. การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

ในระหว่างตั้งครรภ์ ระดับฮอร์โมน เอสโตรเจน (Estrogen) และ โปรเจสเตอโรน (Progesterone) เพิ่มสูงขึ้น ส่งผลต่อสมองและระบบรับรส ทำให้

• การรับรสเปลี่ยนไป
• การรับกลิ่นไวขึ้น
• อยากรับประทานอาหารบางชนิดมากกว่าปกติ
• ไม่ชอบอาหารที่เคยชอบ

จึงพบว่าหญิงตั้งครรภ์จำนวนมากชอบอาหารรสเปรี้ยว รสเค็ม หรือผลไม้บางชนิด

2. ความต้องการสารอาหารที่เพิ่มขึ้น ระหว่างตั้งครรภ์ ร่างกายต้องสร้าง

• ทารก
• รก
• เม็ดเลือดแดงเพิ่มขึ้น
• เนื้อเยื่อของมารดา

จึงต้องการสารอาหารมากขึ้น โดยเฉพาะ

ในบางราย ความอยากอาหารอาจสะท้อนถึงความต้องการสารอาหารที่เพิ่มขึ้น แม้ว่าหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่า ความอยากอาหารแต่ละชนิดสัมพันธ์กับการขาดสารอาหารชนิดใดโดยตรง

3. ปัจจัยทางอารมณ์และจิตใจ

การตั้งครรภ์ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ ความเครียด และความวิตกกังวล ซึ่งอาจมีผลต่อความอยากอาหารเช่นเดียวกับในคนทั่วไป

ถ้าอยากกิน"ของแปลก"ไม่ใช่อาหาร ต้องระวัง

หากหญิงตั้งครรภ์อยากกิน

• น้ำแข็ง
• ดิน
• แป้งดิบ
• ชอล์ก
• กระดาษ
• ดินสอ
• เถ้าถ่าน

อาการนี้เรียกว่า Pica (พิกา) คือภาวะที่มีความอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหารอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 1 เดือน ซึ่งไม่ถือเป็นพฤติกรรมปกติของผู้ใหญ่

Pica เกี่ยวข้องกับการขาดธาตุเหล็กอย่างไร?

งานวิจัยจำนวนมากพบว่า Pica โดยเฉพาะการอยากกินน้ำแข็ง (Pagophagia) มีความสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็กอย่างชัดเจน

แม้ว่ากลไกยังไม่เข้าใจทั้งหมด แต่เชื่อว่าการขาดธาตุเหล็กส่งผลต่อการทำงานของสมอง โดยเฉพาะระบบโดปามีน (Dopamine) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมพฤติกรรมและความอยากอาหาร ที่น่าสนใจคือ ผู้ป่วยจำนวนมากมีอาการ Pica ดีขึ้นหรือหายไปภายในไม่กี่สัปดาห์หลังได้รับการรักษาด้วยธาตุเหล็ก

ทำไมหญิงตั้งครรภ์จึงเสี่ยงขาดธาตุเหล็ก?

ในระหว่างตั้งครรภ์ ความต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้นอย่างมาก เนื่องจากร่างกายต้องใช้ธาตุเหล็กเพื่อ

• สร้างเม็ดเลือดแดงของมารดา
• สร้างเม็ดเลือดของทารก
• พัฒนารก
• เตรียมสำรองธาตุเหล็กให้ทารกหลังคลอด

ควรพบแพทย์เมื่อไหร่?

ควรปรึกษาแพทย์ หากมีอาการดังต่อไปนี้

• อยากกินน้ำแข็ง ดิน แป้ง หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร
• มีอาการเหนื่อยง่ายผิดปกติ
• ซีดหรือเวียนศีรษะ
• เคยมีโรคโลหิตจางมาก่อน
• ตั้งครรภ์แฝด
• มีภาวะโภชนาการไม่ดี

แพทย์อาจตรวจเพิ่มเติม ได้แก่

• Complete Blood Count (CBC)
• Serum Ferritin
• Serum Iron
• Transferrin Saturation (TSAT)

เพื่อประเมินว่ามีภาวะขาดธาตุเหล็กหรือไม่

การดูแลตัวเองระหว่างตั้งครรภ์

หญิงตั้งครรภ์ควร

• รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น เนื้อแดง ปลา ไข่ ถั่ว และผักใบเขียว
• รับประทานผลไม้ที่มีวิตามินซีร่วมกับมื้ออาหาร เพื่อช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก
• รับประทานวิตามินและธาตุเหล็กตามที่แพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ
• หลีกเลี่ยงการดื่มชา กาแฟ หรือนมพร้อมกับยาเสริมธาตุเหล็ก เพราะอาจลดการดูดซึม
• หลีกเลี่ยงการรับประทานดิน ชอล์ก แป้งดิบ หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร เนื่องจากอาจมีเชื้อโรค พยาธิ โลหะหนัก หรือสารพิษที่เป็นอันตรายต่อทั้งมารดาและทารก

ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์เป็นเรื่องปกติและพบได้บ่อย แต่หากความอยากนั้นเปลี่ยนเป็นการอยากกินน้ำแข็ง ดิน แป้ง ชอล์ก หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร อาจเป็นภาวะ Pica ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็กและโรคโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก การตรวจเลือดและรับการดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยลดความเสี่ยงต่อสุขภาพของทั้งมารดาและทารกในครรภ์ได้