ทำไมคนตั้งครรภ์จึงอยากกินอาหารแปลกๆ

ทำไมคนตั้งครรภ์จึงอยากกินอาหารแปลก ๆ?

ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์ พบได้ค่อนข้างบ่อยและถือเป็นเรื่องปกติในหลายคน เช่น อยากกินมะม่วงดิบ ของเปรี้ยว ของเค็ม หรืออาหารบางชนิดที่เดิมไม่ค่อยชอบ แต่หากความอยากเปลี่ยนเป็นการอยากกิน น้ำแข็ง ดิน แป้ง ชอล์ก กระดาษ หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร อาจเป็นภาวะ Pica (พิกา) ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็กและโรคโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กได้.

ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์พบมากแค่ไหน?

ประมาณ 50–90% ของหญิงตั้งครรภ์ รายงานว่ามีความอยากอาหาร หรือ Food Craving โดยพบได้มากโดยเฉพาะ ในช่วง ไตรมาสที่ 1 และไตรมาสที่ 2

สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่ทราบ แต่เชื่อว่าเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน

1. การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

ระหว่างตั้งครรภ์ ระดับ Estrogen และ Progesterone เพิ่มขึ้นและอาจส่งผลต่อสมอง ระบบรับรส และการรับกลิ่น ทำให้

• การรับรสเปลี่ยนไป
• ไวต่อกลิ่นมากขึ้น
• อยากรับประทานอาหารบางชนิดมากกว่าปกติ
• อาหารที่เคยชอบอาจกลายเป็นอาหารที่ไม่อยากรับประทาน

จึงพบว่าหญิงตั้งครรภ์จำนวนหนึ่งอยากรับประทาน อาหารรสเปรี้ยว รสเค็ม หรือผลไม้บางชนิด มากขึ้น.

2. ร่างกายต้องการสารอาหารมากขึ้น

ระหว่างตั้งครรภ์ ร่างกายต้องสร้างและพัฒนา

ทารก + รก + เม็ดเลือดแดงของมารดา + เนื้อเยื่อของมารดา

จึงต้องการสารอาหารเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะ

• ธาตุเหล็ก
• โฟเลต
• โปรตีน
• แคลเซียม
• ไอโอดีน

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะบอกว่า อยากอาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง = ขาดสารอาหารชนิดนั้นโดยตรง.

3. ปัจจัยด้านอารมณ์และจิตใจ

การเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์ ความเครียด และความวิตกกังวลระหว่างตั้งครรภ์ อาจส่งผลต่อพฤติกรรมและความอยากอาหารได้เช่นเดียวกับคนทั่วไป.

ถ้าอยากกินของที่ไม่ใช่อาหาร ต้องระวัง Pica

หากมีความอยากกินสิ่งต่าง ๆ เช่น

• น้ำแข็ง
• ดิน
• แป้งดิบ
• ชอล์ก
• กระดาษ
• ดินสอ
• เถ้าถ่าน

และมีความอยากดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง อย่างน้อย 1 เดือน เรียกว่า Pica (พิกา) ซึ่งไม่ถือเป็นพฤติกรรมการกินปกติของผู้ใหญ่.

Pica เกี่ยวข้องกับการขาดธาตุเหล็กอย่างไร?

Pica โดยเฉพาะ Pagophagia หรือความอยากเคี้ยวน้ำแข็ง มีความสัมพันธ์กับภาวะขาดธาตุเหล็กอย่างชัดเจนในงานวิจัยจำนวนมาก.

กลไกยังไม่เข้าใจทั้งหมด แต่มีสมมติฐานว่าการขาดธาตุเหล็กอาจส่งผลต่อการทำงานของสมอง รวมถึงระบบ Dopamine ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมพฤติกรรมและความอยากอาหาร ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งพบว่าอาการ Pica ลดลงหรือหายไปภายในไม่กี่สัปดาห์หลังรักษาภาวะขาดธาตุเหล็ก.

ทำไมคนตั้งครรภ์จึงเสี่ยงขาดธาตุเหล็ก?

ระหว่างตั้งครรภ์ ความต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้นมาก เพราะต้องใช้สำหรับ

• สร้างเม็ดเลือดแดงของมารดา
• สร้างเม็ดเลือดของทารก
• พัฒนารก
• สะสมธาตุเหล็กไว้ให้ทารกใช้หลังคลอด

จึงมีการแนะนำให้หญิงตั้งครรภ์ได้รับ ธาตุเหล็กเสริมตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์ เนื่องจากอาหารอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อความต้องการที่เพิ่มขึ้น.

อาการแบบไหนควรปรึกษาแพทย์?

ควรได้รับการประเมินหากมี

• อยากกินน้ำแข็ง ดิน แป้ง หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร
• เหนื่อยง่ายผิดปกติ
• ซีด
• เวียนศีรษะ
• เคยมีโรคโลหิตจางมาก่อน
• ตั้งครรภ์แฝด
• มีภาวะโภชนาการไม่ดี.

ตรวจอะไรบ้าง?

แพทย์อาจพิจารณาตรวจ

• การตรวจ ใช้ประเมิน
• CBC ภาวะโลหิตจางและเม็ดเลือด
• Serum Ferritin ธาตุเหล็กสะสม
• Serum Iron ระดับธาตุเหล็กในเลือด
• TSAT ปริมาณธาตุเหล็กที่พร้อมนำไปใช้

การตรวจเหล่านี้ช่วยประเมินว่ามี ภาวะขาดธาตุเหล็กหรือ Iron Deficiency Anemia หรือไม่.

ดูแลตัวเองอย่างไรระหว่างตั้งครรภ์?

หญิงตั้งครรภ์ควรรับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็ก เช่น เนื้อแดง ปลา ไข่ ถั่ว และผักใบเขียว พร้อมผลไม้ที่มี วิตามินซี เพื่อช่วยเพิ่มการดูดซึม และรับประทานวิตามินหรือธาตุเหล็กตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ.

ควรหลีกเลี่ยง ชา กาแฟ หรือนมในเวลาเดียวกับยาเสริมธาตุเหล็ก เพราะอาจรบกวนการดูดซึม และไม่ควรกิน ดิน ชอล์ก แป้งดิบ หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร เพราะอาจปนเปื้อนเชื้อโรค พยาธิ โลหะหนัก หรือสารพิษที่เป็นอันตรายต่อทั้งมารดาและทารก.

สรุปจำง่าย

อยากกินเปรี้ยว เค็ม หรืออาหารบางชนิด

→ พบได้บ่อยระหว่างตั้งครรภ์

อยากกินน้ำแข็ง ดิน แป้ง ชอล์ก หรือสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร

→ ควรนึกถึง Pica

Pica + เหนื่อยง่าย + ซีด + เวียนศีรษะ

→ ควรตรวจ CBC + Ferritin + Iron + TSAT

ดังนั้น ความอยากอาหารระหว่างตั้งครรภ์ส่วนใหญ่ไม่ใช่เรื่องอันตราย แต่หากเป็น ความอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร ควรตรวจหาภาวะขาดธาตุเหล็กตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อดูแลสุขภาพของทั้งมารดาและทารกในครรภ์ครับ.