Pica (พิกา): อาการอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร สัญญาณเตือนของภาวะขาดธาตุเหล็กที่ไม่ควรมองข้าม

Pica (พิกา) อาการอยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหาร สัญญาณเตือนของภาวะขาดธาตุเหล็กที่ไม่ควรมองข้าม

Pica (อ่านว่า พิกา) เป็นความผิดปกติของพฤติกรรมการรับประทานที่ผู้ป่วยมีความอยากกิน สิ่งที่ไม่ใช่อาหาร (Non-food substances) อย่างต่อเนื่องเป็นเวลานานอย่างน้อย 1 เดือน และไม่เหมาะสมกับวัยหรือวัฒนธรรม

คำว่า Pica มาจากภาษาละติน หมายถึง นกกางเขน (Magpie) ซึ่งเป็นนกที่มีพฤติกรรมกินสิ่งของได้หลากหลาย จึงถูกนำมาใช้เรียกอาการนี้

Pica เกิดจากอะไร

1. ภาวะขาดธาตุเหล็ก (Iron Deficiency) เป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุด

งานวิจัยพบว่าผู้ป่วยโรคเลือดจางจากการขาดธาตุเหล็กจำนวนไม่น้อยมีอาการ Pica และอาการมักดีขึ้นหลังได้รับการรักษาด้วยธาตุเหล็ก

แม้ว่ากลไกจะยังไม่เป็นที่เข้าใจทั้งหมด แต่เชื่อว่าการขาดธาตุเหล็กส่งผลต่อการทำงานของสมอง โดยเฉพาะระบบ โดปามีน (Dopamine) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมความอยากอาหารและพฤติกรรม

2. การตั้งครรภ์ หญิงตั้งครรภ์มีความต้องการธาตุเหล็กเพิ่มขึ้น จึงพบ Pica ได้มากกว่าคนทั่วไป โดยเฉพาะในไตรมาสที่ 2 และ 3

3. ภาวะขาดสารอาหารอื่น อาจพบร่วมกับ

• การขาดสังกะสี (Zinc deficiency)
• การขาดแคลเซียม
• การขาดวิตามินบางชนิด

4. โรคทางจิตเวชและพัฒนาการ พบได้ในผู้ป่วยบางกลุ่ม เช่น

• Autism spectrum disorder
• Intellectual disability
• Obsessive-compulsive disorder (OCD)
• Schizophrenia (พบได้น้อย)

อยากกินอะไรจึงเรียกว่า Pica

สิ่งที่ผู้ป่วยอยากกินแตกต่างกันไป โดยแบ่งออกเป็นหลายชนิด

1. Pagophagia (พบบ่อยที่สุด) อยากกิน

• น้ำแข็ง
• น้ำแข็งบด
• น้ำแข็งก้อน

เป็นชนิดที่สัมพันธ์กับ ภาวะขาดธาตุเหล็กมากที่สุด

2. Geophagia อยากกิน

• ดิน
• ทราย
• โคลน

3. Amylophagia อยากกิน

• แป้งดิบ
• แป้งมัน
• แป้งข้าวโพด

4. อื่น ๆ เช่น

• กระดาษ
• ชอล์ก
• ดินสอ
• ถ่าน
• สบู่
• ผงซักฟอก
• ก้อนน้ำแข็งแห้ง (อันตราย)
• สีทาผนัง
• เศษโลหะ

อาการของ Pica

ผู้ป่วยอาจมีอาการเพียง "อยากกินของแปลก" โดยไม่มีอาการอื่น แต่หากเกิดจากภาวะขาดธาตุเหล็ก มักพบร่วมกับ

• อ่อนเพลีย
• เหนื่อยง่าย
• เวียนศีรษะ
• หน้ามืด
• ใจสั่น
• ซีด
• เล็บเปราะ
• ลิ้นอักเสบ
• มุมปากแตก
• ผมร่วง
• Restless Legs Syndrome (RLS)

Pica อันตรายหรือไม่ ?

ขึ้นอยู่กับสิ่งที่รับประทาน ภาวะแทรกซ้อนอาจเกิดขึ้น เช่น

• ลำไส้อุดตัน
• ฟันสึกหรือแตก
• ติดเชื้อจากดินหรืออุจจาระสัตว์
• พยาธิ
• ได้รับสารตะกั่วหรือโลหะหนัก
• ภาวะขาดสารอาหาร
• แผลในกระเพาะอาหาร

เมื่อใดควรพบแพทย์ ?

• อยากกินสิ่งที่ไม่ใช่อาหารนานเกิน 1 เดือน
• มีอาการซีด เหนื่อยง่าย หรือเวียนศีรษะร่วมด้วย
• ตั้งครรภ์และมีอาการ Pica
• เด็กที่กินดิน สี หรือสิ่งแปลกปลอม
• กลืนสารเคมี โลหะ หรือสิ่งที่อาจเป็นอันตราย

แพทย์วินิจฉัยว่าอย่างไร ?

แพทย์จะซักประวัติ ตรวจร่างกาย และตรวจเลือด เช่น

• Complete Blood Count (CBC)
• Serum Ferritin
• Serum Iron
• Total Iron Binding Capacity (TIBC)
• Transferrin Saturation (TSAT)

หากพบภาวะขาดธาตุเหล็ก แพทย์จะค้นหาสาเหตุเพิ่มเติม เช่น

• ประจำเดือนมามาก
• เลือดออกในทางเดินอาหาร
• แผลในกระเพาะอาหาร
• โรคลำไส้อักเสบ
• มะเร็งลำไส้ใหญ่ในผู้ที่มีความเสี่ยง

การรักษา

การรักษาที่สำคัญที่สุด คือ รักษาสาเหตุของ Pica

หากเกิดจากภาวะขาดธาตุเหล็ก

• ให้ธาตุเหล็กเสริม
• รักษาสาเหตุของการเสียเลือด
• รับประทานอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง

ผู้ป่วยจำนวนมากมีอาการ Pica ดีขึ้นหรือหายไปภายในไม่กี่สัปดาห์หลังระดับธาตุเหล็กเริ่มกลับสู่ปกติ

หากเกิดจากโรคทางจิตเวช อาจต้องได้รับการรักษาร่วมกับจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา

Pica ไม่ใช่เพียงพฤติกรรมแปลก แต่เป็น สัญญาณเตือนทางการแพทย์ ที่อาจบ่งชี้ถึงภาวะขาดธาตุเหล็ก โดยเฉพาะในผู้ใหญ่ที่เริ่มมีอาการอยากกินน้ำแข็ง ดิน หรือแป้งอย่างผิดปกติ การตรวจเลือดเพื่อประเมินภาวะโลหิตจางและระดับธาตุเหล็กตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้วินิจฉัยและรักษาได้อย่างถูกต้อง และอาจนำไปสู่การค้นพบสาเหตุสำคัญ เช่น การเสียเลือดเรื้อรังจากโรคของทางเดินอาหาร