แนวทางคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

แนวทางคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

มะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง เป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยที่สุดของคนไทย และมีแนวโน้มพบในคนอายุน้อยเพิ่มมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ข่าวดีคือ มะเร็งชนิดนี้เป็นมะเร็งที่ “ป้องกันได้” และ “รักษาหายได้สูง” หากตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้น แนวทางทางการแพทย์ทั่วโลกจึงให้ความสำคัญกับ “การคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่” แม้ยังไม่มีอาการ

ทำไมต้องคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่

มะเร็งลำไส้ใหญ่มักเริ่มต้นจาก “ติ่งเนื้อ” หรือ Polyp ภายในลำไส้ ซึ่งใช้เวลาหลายปีกว่าจะกลายเป็นมะเร็ง หากตรวจพบตั้งแต่ระยะติ่งเนื้อ แพทย์สามารถตัดออกได้ทันที ทำให้ป้องกันการเกิดมะเร็งได้จริง หลายการศึกษาพบว่า การคัดกรองอย่างเหมาะสมช่วยลด

• อัตราการเกิดมะเร็งลำไส้ใหญ่
• อัตราการเสียชีวิต
• ค่าใช้จ่ายในการรักษาระยะลุกลาม

ควรเริ่มคัดกรองอายุเท่าไหร่

แนวทางล่าสุดของ US Preventive Services Task Force (USPSTF), American Cancer Society และหลายสมาคมทางเดินอาหาร แนะนำว่า

1. ผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไป (Average Risk)

ควรเริ่มคัดกรองตั้งแต่อายุ 45 ปี และตรวจต่อเนื่องจนถึงอายุประมาณ 75 ปี หากสุขภาพโดยรวมแข็งแรง

ใครบ้างที่ถือว่า “ความเสี่ยงทั่วไป”

• ไม่มีอาการผิดปกติ
• ไม่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
• ไม่เคยมีติ่งเนื้อในลำไส้
• ไม่มีโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง

2. ผู้ที่มีความเสี่ยงสูง

ผู้ที่มีปัจจัยต่อไปนี้ อาจต้องเริ่มตรวจก่อนอายุ 45 ปี และมักแนะนำให้ส่องกล้องลำไส้ใหญ่โดยตรง

• มีญาติสายตรงเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
• เคยมีติ่งเนื้อในลำไส้
• เคยเป็นมะเร็งลำไส้
• โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง เช่น Ulcerative colitis หรือ Crohn’s disease

กลุ่มโรคพันธุกรรม เช่น Lynch syndrome หรือ Familial adenomatous polyposis (FAP)

วิธีคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่มีอะไรบ้าง

ปัจจุบันมีหลายวิธี โดยแต่ละวิธีมีข้อดีแตกต่างกัน

1. FIT Test (Fecal Immunochemical Test) เป็นการตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ

ข้อดี

• ไม่ต้องส่องกล้อง
• ไม่เจ็บ
• ราคาไม่สูง
• เก็บตัวอย่างที่บ้านได้

ข้อจำกัด

• ต้องตรวจทุกปี
• หากผลผิดปกติ ต้องส่องกล้องต่อ

แนวทางส่วนใหญ่แนะนำให้ตรวจปีละครั้ง

2. Stool DNA Test หรือ COLOTECT

เป็นการตรวจสารพันธุกรรมของเซลล์ผิดปกติจากอุจจาระสามารถตรวจการเปลี่ยนแปลงของ DNA ที่สัมพันธ์กับมะเร็งลำไส้ได้

จุดเด่น

• sensitivity สูงกว่า FIT ในหลายการศึกษา
• ตรวจพบมะเร็งระยะต้นได้ดี
• ไม่ต้องส่องกล้อง

ข้อจำกัด

• ค่าใช้จ่ายสูงกว่า FIT
• หากผลผิดปกติ ต้องส่องกล้องยืนยัน
• แนวทางปัจจุบันแนะนำตรวจทุก 1–3 ปี

3. Colonoscopy (ส่องกล้องลำไส้ใหญ่) ถือเป็นมาตรฐานสูงสุดในการคัดกรอง แพทย์สามารถ

• มองเห็นรอยโรคโดยตรง
• ตัดชิ้นเนื้อ
• ตัดติ่งเนื้อก่อนกลายเป็นมะเร็งได้ทันที

ข้อดี

• แม่นยำสูงที่สุด
• ป้องกันมะเร็งได้จริง

ข้อจำกัด

• ต้องเตรียมลำไส้
• ต้องงดอาหารบางชนิด
• อาจต้องได้รับยานอนหลับหรือยาระงับความรู้สึก หากผลปกติ มักตรวจซ้ำทุก 10 ปี

วิธีไหนดีที่สุด

ในทางการแพทย์ ไม่มีวิธีใด “ดีที่สุดสำหรับทุกคน” แต่มีหลักสำคัญคือ “วิธีที่ผู้ป่วยยอมเข้ารับการตรวจจริง คือวิธีที่ดีที่สุด”

• บางคนเหมาะกับ FIT เพราะสะดวก
• บางคนต้องการความแม่นยำสูง จึงเลือก Colonoscopy
• บางคนไม่ต้องการส่องกล้อง จึงเลือก Stool DNA Test

หากมีอาการต่อไปนี้ ควรพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอการตรวจคัดกรองตามรอบปกติ

• ถ่ายเป็นเลือด
• อุจจาระดำ
• น้ำหนักลดผิดปกติ
• ซีด โลหิตจาง
• ปวดท้องเรื้อรัง
• ถ่ายผิดปกติต่อเนื่อง
• อุจจาระลักษณะเปลี่ยนไป

แนวทางการแพทย์ปัจจุบัน

แนะนำให้ประชาชนทั่วไปเริ่มคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ตั้งแต่อายุ 45 ปี แม้ยังไม่มีอาการ ทางเลือกในการตรวจมีหลายรูปแบบ ตั้งแต่ FIT, Stool DNA Test ไปจนถึง Colonoscopy ซึ่งแต่ละวิธีมีข้อดีแตกต่างกัน สิ่งสำคัญที่สุด คือการเริ่มตรวจตั้งแต่ยังไม่มีอาการ เพราะมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นมะเร็งที่สามารถป้องกันและรักษาได้ หากตรวจพบเร็ว