ภาวะรองช้ำหรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar Fasciitis): สาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา

ภาวะรองช้ำหรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar Fasciitis) สาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา

ภาวะรองช้ำ หรือ Plantar Fasciitis เป็นสาเหตุที่พบบ่อยของอาการปวดส้นเท้าในผู้ใหญ่ เกิดจากความผิดปกติของ พังผืดใต้ฝ่าเท้า (Plantar Fascia) ซึ่งมีหน้าที่ช่วยรองรับแรงกระแทกและคงรูปของอุ้งเท้า

ปัจจุบันภาวะนี้ไม่ได้มองว่าเป็นเพียงการอักเสบเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับ การเสื่อมของเนื้อเยื่อ จึงอาจพบคำว่า Plantar Fasciopathy ใช้ในบางบริบททางการแพทย์ด้วย

กลไกการเกิดรองช้ำ

ภาวะรองช้ำมักเกิดจากแรงกระทำซ้ำ ๆ ต่อพังผืดใต้ฝ่าเท้า จนเกิดการเปลี่ยนแปลงของเนื้อเยื่อ เช่น

• การฉีกขาดขนาดเล็กระดับจุลภาค (Micro-tears)
• การเรียงตัวของคอลลาเจนผิดปกติ
• การเกิดพังผืดและความเสื่อมของเนื้อเยื่อ

การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรังและความตึงของพังผืดใต้ฝ่าเท้า

ปัจจัยเสี่ยง

1. ปัจจัยด้านโครงสร้างของเท้า

• เท้าแบน (Pes Planus)
• เท้าโก่ง (Pes Cavus)
• เอ็นร้อยหวายตึง

2. ปัจจัยด้านพฤติกรรม

• ยืนหรือเดินเป็นเวลานาน
• วิ่งหรือออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกสูง
• สวมรองเท้าที่ไม่เหมาะสม

3. ปัจจัยด้านสุขภาพ

• ภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน
• อายุประมาณ 40–60 ปี
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง

อาการที่พบบ่อย

ลักษณะอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ปวดบริเวณด้านล่างของส้นเท้า
• ปวดมากในช่วง ก้าวแรกหลังตื่นนอน
• เมื่อเดินไปสักระยะอาการอาจดีขึ้น
• เมื่อยืน เดิน หรือใช้งานเป็นเวลานาน อาการปวดอาจกลับมาอีก

แพทย์มักพบจุดกดเจ็บบริเวณด้านในของกระดูกส้นเท้า หรือ Medial Calcaneal Tubercle

การวินิจฉัย

• การวินิจฉัยอาศัย
• การซักประวัติอาการ
• การตรวจร่างกาย

ในผู้ป่วยบางรายอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น

• Ultrasound ซึ่งอาจพบพังผืดใต้ฝ่าเท้าหนาตัวมากกว่า 4 มิลลิเมตร
• MRI ในกรณีที่ต้องการช่วยวินิจฉัยแยกโรคอื่น
• แนวทางการรักษา

1. การรักษาแบบอนุรักษ์

เป็นแนวทางหลักและได้ผลดีในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ได้แก่

• พักและปรับกิจกรรมที่กระตุ้นอาการ
• ยืดพังผืดใต้ฝ่าเท้าและเอ็นร้อยหวาย
• ใช้แผ่นรองรองเท้า (Orthotics)
• ใช้ยาต้านการอักเสบตามความเหมาะสม

2. กายภาพบำบัด

อาจประกอบด้วย

• โปรแกรมยืดกล้ามเนื้อ
• การเทปพยุงฝ่าเท้า
• การใช้เครื่องมือทางกายภาพบำบัด เช่น Ultrasound Therapy

3. การรักษาขั้นสูง

หากอาการไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น แพทย์อาจพิจารณาวิธีอื่น เช่น

• การฉีดสเตียรอยด์
• การรักษาด้วยคลื่นกระแทก ESWT (Extracorporeal Shock Wave Therapy)
• การรักษาด้วยคลื่นวิทยุ

เมื่อไรควรพบแพทย์

ควรเข้ารับการประเมินหากมีอาการดังต่อไปนี้

• ปวดส้นเท้านานเกิน 2–4 สัปดาห์
• อาการปวดรุนแรงขึ้น
• ปวดจนรบกวนการเดิน
• กระทบต่อการทำงานหรือการใช้ชีวิตประจำวัน

สรุป

ภาวะรองช้ำหรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ มักเกิดจากการใช้งานพังผืดใต้ฝ่าเท้าซ้ำ ๆ จนเกิดการเสื่อมและความผิดปกติของเนื้อเยื่อ อาการเด่นคือ ปวดส้นเท้า โดยเฉพาะก้าวแรกหลังตื่นนอน

แนวทางรักษาหลักคือ การพักและปรับกิจกรรม การยืดพังผืดและเอ็นร้อยหวาย การใช้แผ่นรองรองเท้า และกายภาพบำบัด หากดูแลอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ