ภาวะรองช้ำหรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar Fasciitis): สาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา

ภาวะรองช้ำหรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar Fasciitis): สาเหตุ อาการ และแนวทางการรักษา

ภาวะรองช้ำ หรือพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ (Plantar fasciitis) เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการปวดส้นเท้าในผู้ใหญ่ เกิดจากความผิดปกติของพังผืดใต้ฝ่าเท้า (plantar fascia) ซึ่งทำหน้าที่รองรับแรงกระแทกและช่วยคงรูปของอุ้งเท้า

ในทางการแพทย์ปัจจุบัน ภาวะนี้ไม่ได้เป็นเพียงการอักเสบเท่านั้น แต่เป็น “กระบวนการเสื่อมของเนื้อเยื่อ” จึงมีการใช้คำว่า Plantar fasciopathy ในบางบริบท

กลไกการเกิดโรค

ภาวะรองช้ำเกิดจากแรงกระทำซ้ำต่อพังผืดใต้ฝ่าเท้า ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในระดับเนื้อเยื่อ ได้แก่

1. การฉีกขาดระดับจุลภาค (micro-tears)

2. การจัดเรียงตัวของคอลลาเจนผิดปกติ

3. การเกิดพังผืดและการเสื่อมของเนื้อเยื่อ

กระบวนการเหล่านี้ทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรังและความตึงของพังผืด

ปัจจัยเสี่ยงของโรค

1. ปัจจัยด้านโครงสร้าง

เท้าแบน (pes planus)

เท้าโก่ง (pes cavus)

เอ็นร้อยหวายตึง

2. ปัจจัยด้านพฤติกรรม

ยืนหรือเดินเป็นเวลานาน

วิ่งหรือออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกสูง

การใส่รองเท้าที่ไม่เหมาะสม

3. ปัจจัยด้านสุขภาพ

ภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน

อายุ 40–60 ปี

กล้ามเนื้ออ่อนแรง

อาการของรองช้ำ ลักษณะอาการสำคัญ ได้แก่

1. ปวดบริเวณส้นเท้าด้านล่าง

2. ปวดมากในช่วงก้าวแรกหลังตื่นนอน

3. อาการดีขึ้นเมื่อเดินต่อ แต่กลับมาปวดหลังใช้งานนาน

แพทย์มักตรวจพบจุดกดเจ็บบริเวณส้นเท้าด้านใน (medial calcaneal tubercle)

การวินิจฉัย อาศัย

การซักประวัติอาการ

การตรวจร่างกาย

ในบางกรณี อาจใช้การตรวจเพิ่มเติม เช่น

- Ultrasound พบพังผืดหนาตัวมากกว่า 4 มิลลิเมตร

- MRI ใช้ในกรณีต้องการวินิจฉัยแยกโรค

แนวทางการรักษา

1. การรักษาแบบอนุรักษ์

เป็นแนวทางหลัก และได้ผลดีในผู้ป่วยส่วนใหญ่

- พักและปรับกิจกรรม

- ยืดพังผืดใต้ฝ่าเท้าและเอ็นร้อยหวาย

- ใช้แผ่นรองรองเท้า (orthotics)

- ใช้ยาต้านการอักเสบ

2. กายภาพบำบัด

โปรแกรมยืดกล้ามเนื้อ

การเทปพยุงฝ่าเท้า

การใช้เครื่องมือ เช่น ultrasound therapy

3. การรักษาขั้นสูง

ในผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษาเบื้องต้น

- การฉีดสเตียรอยด์

- การรักษาด้วยคลื่นกระแทก (ESWT)

- การรักษาด้วยคลื่นวิทยุ

เมื่อใดควรพบแพทย์

ควรเข้ารับการประเมิน หากมีอาการ

1. ปวดส้นเท้านานเกิน 2– 4 สัปดาห์

2. อาการปวดรุนแรงขึ้น

3. ปวดจนรบกวนการเดินหรือการใช้ชีวิตประจำวัน

ภาวะพังผืดใต้ฝ่าเท้าอักเสบ เป็นปัญหาที่พบบ่อย และมีสาเหตุหลักจากการใช้งานซ้ำของพังผืดจนเกิดการเสื่อม การวินิจฉัยอาศัยลักษณะอาการทางคลินิกเป็นสำคัญ และแนวทางการรักษาหลักคือการรักษาแบบอนุรักษ์ร่วมกับกายภาพบำบัด ซึ่งมีประสิทธิภาพสูง หากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ